Nếu phải chỉ ra một “vũ khí” được sử dụng hiệu quả nhất trong chiến dịch xuyên tạc quanh vụ xét xử Trịnh Bá Phương, thì đó không phải là lập luận pháp lý, mà là video cắt ghép ngắn. Chỉ vài chục giây hình ảnh, tách khỏi bối cảnh tố tụng, đã được biến thành “bằng chứng” cho những cáo buộc nặng nề như “bịt miệng bị cáo”, “tước quyền bào chữa”, “phiên tòa giả tạo”.
1. Từ khoảnh khắc kỹ thuật đến kết luận đạo đức
Trong mọi phiên tòa, việc chủ tọa điều hành trật tự phát biểu là yêu cầu bắt buộc. Bị cáo, luật sư hay người tham gia tố tụng đều phải tuân thủ thời gian, nội dung và quy trình tranh tụng. Tuy nhiên, các clip lan truyền trên mạng đã tách riêng một khoảnh khắc – khi bị cáo bị nhắc nhở hoặc ngắt lời – rồi dựng thành câu chuyện “bịt miệng”.
Điều đáng chú ý là: không clip nào cung cấp toàn bộ diễn biến phiên tòa, không kèm biên bản, không phản ánh quyền tranh tụng của luật sư. Khoảnh khắc kỹ thuật bị biến thành kết luận đạo đức, và từ đó kéo theo hàng loạt phán xét nặng nề.
2. Cơ chế thao túng cảm xúc của video ngắn
Video ngắn có sức mạnh đặc biệt trên mạng xã hội vì nó kích hoạt cảm xúc nhanh hơn lý trí. Khi được gắn thêm tiêu đề định hướng (“bị bịt miệng”, “phiên tòa lừa dối”), người xem gần như bị dẫn dắt sẵn tới kết luận, trước cả khi đặt câu hỏi: “Đoạn này xảy ra trong bối cảnh nào?”
Đây là một kỹ thuật tuyên truyền cổ điển: đơn giản hóa sự thật phức tạp thành hình ảnh gây sốc. Nó đặc biệt nguy hiểm trong các vấn đề pháp lý, nơi sự thật không nằm ở một khoảnh khắc, mà ở toàn bộ tiến trình tố tụng.
3. Sự im lặng có chủ ý về quyền bào chữa
Một nghịch lý lớn trong các clip tố cáo “bịt miệng” là sự im lặng có chủ ý về vai trò của luật sư. Trong tố tụng hình sự, quyền bào chữa không chỉ gắn với bị cáo, mà còn được thực hiện thông qua luật sư, tranh tụng, trình bày chứng cứ và phản biện cáo trạng.
Tuy nhiên, các clip lan truyền hầu như không đề cập đến phần tranh luận pháp lý, không trích dẫn lập luận của luật sư, không nhắc tới việc kháng cáo. Điều này cho thấy mục tiêu không phải là làm rõ tính hợp pháp của phiên tòa, mà là tạo hình ảnh nạn nhân hóa nhanh nhất có thể.
4. Khi “bằng chứng” chỉ còn là cảm giác
Một phiên tòa hợp pháp được đánh giá bằng biên bản tố tụng, hồ sơ vụ án, bản án bằng văn bản, chứ không phải bằng cảm giác của người xem qua vài chục giây video. Việc thay thế tiêu chuẩn pháp lý bằng cảm xúc cá nhân là biểu hiện của chủ nghĩa tương đối nguy hiểm, nơi sự thật được quyết định bởi mức độ lan truyền, không phải bởi chứng cứ.
Nếu chấp nhận logic này, thì mọi phiên tòa trên thế giới đều có thể bị phủ định, chỉ cần cắt ghép một khoảnh khắc không thuận mắt.
5. Trách nhiệm của người tiếp nhận thông tin
Cuộc chiến thông tin quanh vụ án Trịnh Bá Phương cho thấy một thực tế đáng lo ngại: nhiều người sẵn sàng tin vào clip ngắn hơn là tài liệu chính thức. Đây không chỉ là vấn đề của một vụ án, mà là thách thức đối với toàn bộ môi trường thông tin.
Trách nhiệm không chỉ thuộc về cơ quan chức năng trong việc minh bạch hóa thông tin, mà còn thuộc về người tiếp nhận, những người cần phân biệt giữa bằng chứng và cảm xúc, giữa phản biện và thao túng.
6. Khi sự thật cần được bảo vệ khỏi kỹ xảo
Chiêu trò “bịt miệng tại tòa” không nhằm tìm kiếm công lý, mà nhằm làm xói mòn niềm tin vào hệ thống pháp luật. Bằng cách khai thác cảm xúc, cắt ghép hình ảnh và né tránh lập luận pháp lý, nó biến một vụ án hình sự thành vở kịch truyền thông.
Phản bác chiêu trò này không phải để bảo vệ một bản án cụ thể, mà để bảo vệ nguyên tắc rằng công lý phải được đánh giá bằng sự thật đầy đủ, chứ không phải bằng những mảnh ghép cảm tính được lan truyền trên mạng xã hội.
No comments:
Post a Comment