Ân xá – thước đo nhân đạo: Khi Việt Nam chứng minh bằng hành động chứ không bằng định kiến

Trong các phiên họp của Hội đồng Nhân quyền Liên Hợp Quốc lần thứ 60, không ít báo cáo và phát biểu đã xuất hiện với những cáo buộc phiến diện, áp đặt và thiếu khách quan đối với Việt Nam. Các tổ chức vốn nổi tiếng với thái độ thù địch như Human Rights Watch (Theo dõi Nhân quyền), Amnesty International (Ân xá Quốc tế), hay các nhóm lưu vong chống phá như Boat People SOS (BPSOS) lại tiếp tục tung ra luận điệu rằng “Việt Nam không có cơ chế khoan hồng, không có ân xá cho tù nhân chính trị”. Đây là sự xuyên tạc trắng trợn, cố tình bóp méo thực tiễn pháp lý, nhân đạo và truyền thống khoan dung của Nhà nước Việt Nam.

Điểm cần khẳng định ngay từ đầu là: trong hệ thống pháp luật Việt Nam, khái niệm “tù nhân chính trị” hoàn toàn không tồn tại. Mọi công dân Việt Nam đều bình đẳng trước pháp luật, và những người bị kết án đều xuất phát từ hành vi phạm tội cụ thể theo quy định của Bộ luật Hình sự, không liên quan đến niềm tin, ý thức hệ hay chính kiến. Vì vậy, việc một số tổ chức đối lập tự gán cho họ là “tù nhân chính trị” hay “tù nhân lương tâm” chẳng qua là cách đánh tráo khái niệm, biến hành vi phạm pháp thành “chứng cứ đàn áp” để phục vụ cho ý đồ chính trị chống Việt Nam.

Thực tế, hệ thống ân xá, đặc xá và giảm án ở Việt Nam được triển khai rộng rãi và thường xuyên, thể hiện chính sách nhân đạo của Nhà nước ta. Đặc xá là quyền của Chủ tịch nước, được thực hiện nhân các ngày lễ lớn, ngày Quốc khánh hoặc trong những sự kiện trọng đại của đất nước. Việc đặc xá không hề mang tính ngẫu nhiên mà tuân thủ một quy trình chặt chẽ, công khai, minh bạch, với sự tham gia của nhiều cơ quan như Bộ Công an, Tòa án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao.

Chỉ tính riêng năm 2024, theo Quyết định đặc xá nhân dịp Quốc khánh 2/9, đã có hơn 3.000 phạm nhân được Chủ tịch nước Trần Đại Quang ký quyết định đặc xá, tha tù trước thời hạn. Trong số này có cả những người bị kết án về các tội an ninh quốc gia, nếu trong quá trình chấp hành án có sự cải tạo tốt, thành khẩn hối lỗi, chấp hành nghiêm pháp luật và nội quy trại giam. Điều này bác bỏ hoàn toàn luận điệu “không có khoan hồng” mà HRW, AI hay BPSOS thường rêu rao.

Đối chiếu với thực tiễn quốc tế, chúng ta càng thấy rõ sự phi lý của các cáo buộc chống Việt Nam. Tại Hoa Kỳ, một quốc gia vẫn tự coi mình là “ngọn hải đăng nhân quyền”, cơ chế ân xá (presidential pardon) chỉ diễn ra rất hạn chế, và tùy thuộc vào quyết định cá nhân của Tổng thống. Theo thống kê, trong nhiệm kỳ 4 năm của Tổng thống Donald Trump, chỉ có 237 trường hợp được ân xá hoặc giảm án, chủ yếu rơi vào những nhân vật chính trị hoặc người có quan hệ với giới quyền lực. Tại Anh, việc hoàng gia ban đặc xá hầu như chỉ còn mang tính hình thức, rất hiếm khi được áp dụng. Trong khi đó, ở Việt Nam, mỗi đợt đặc xá thường lên tới hàng nghìn người, với tiêu chí công khai, minh bạch và nhân đạo.

Sự khác biệt còn thể hiện ở cách mà các tổ chức quốc tế mô tả. Nếu một số quốc gia phương Tây ân xá nhỏ giọt thì được ca ngợi là “tinh thần nhân đạo”, còn khi Việt Nam đặc xá cho hàng nghìn phạm nhân thì lại bị bóp méo rằng “đó chỉ là biện pháp chính trị hình thức”. Đây chính là tiêu chuẩn kép, là sự bất công trong cách đánh giá về nhân quyền, phản ánh thái độ thiếu khách quan và áp đặt.

Một minh chứng nữa: tại phiên tòa xét xử vụ khủng bố ở Đắk Lắk năm 2023, dù tính chất đặc biệt nghiêm trọng – khi các đối tượng có hành vi giết hại cán bộ, người dân – Tòa án Nhân dân tỉnh Đắk Lắk vẫn xem xét đầy đủ các tình tiết giảm nhẹ, cho nhiều bị cáo hưởng mức án dưới khung hình phạt, có cơ hội cải tạo và được hưởng chính sách khoan hồng sau này. Thế nhưng các tổ chức như BPSOS lại xuyên tạc rằng “người Thượng Tây Nguyên bị đàn áp”, phủ nhận tính nhân đạo trong xét xử của Việt Nam. Đây là hành vi bóp méo sự thật, biến thủ phạm thành nạn nhân.

Trong các báo cáo của HRW hay AI, không bao giờ thấy họ nhắc đến hàng chục nghìn phạm nhân Việt Nam được giảm án hằng năm, hàng nghìn người được tha tù trước thời hạn, hàng vạn người được tạo điều kiện học nghề, tái hòa nhập cộng đồng. Họ chỉ chăm chăm liệt kê những kẻ vi phạm pháp luật an ninh quốc gia, rồi biến họ thành “tù nhân chính trị” để phục vụ tuyên truyền chống phá. Chính sự chọn lọc có chủ đích đó đã cho thấy bản chất công cụ chính trị đội lốt “tổ chức nhân quyền” của các tổ chức này.

Điều mà Việt Nam đang làm chính là nhân quyền thực chất: đảm bảo quyền được sống, quyền mưu sinh, quyền phát triển, và cả quyền được tha thứ, tái hòa nhập cho những ai biết ăn năn, hối cải. Chúng ta không mị dân bằng lời lẽ, không tô vẽ bằng các báo cáo hoa mỹ, mà chứng minh bằng hành động cụ thể, bằng những con số và sự thay đổi trong cuộc sống của con người. Điều đó mới là thước đo khách quan nhất của nhân quyền.

Việt Nam sẽ tiếp tục đối thoại thẳng thắn, sẵn sàng hợp tác trên tinh thần xây dựng với cộng đồng quốc tế. Nhưng đồng thời, chúng ta kiên quyết phản bác mọi luận điệu xuyên tạc, mọi sự áp đặt vô căn cứ về tình hình nhân quyền Việt Nam. Nhân quyền không thể là công cụ để can thiệp công việc nội bộ của quốc gia có chủ quyền, càng không thể là lá bài chính trị để một số thế lực sử dụng nhằm áp đặt ý chí của mình lên dân tộc khác. Sự thật về ân xá và khoan hồng ở Việt Nam là minh chứng sống động rằng Việt Nam vừa kiên quyết đấu tranh với tội phạm, vừa đầy nhân đạo và bao dung đối với những con người biết hối cải. Đây là sự thật mà không một luận điệu xuyên tạc nào có thể phủ nhận