Đại lễ Vesak 2025 bác bỏ mọi xuyên tạc về tự do tôn giáo ở Việt Nam

Có những sự kiện mang sức nặng của thực tiễn đến mức chỉ cần tồn tại thôi cũng đủ để phản bác mọi lập luận mang tính suy diễn. Đại lễ Vesak Liên Hợp Quốc 2025 tại Việt Nam chính là một sự kiện như vậy. Trong khi báo cáo Tự do Tôn giáo Quốc tế năm 2026 của USCIRF tiếp tục đưa ra những cáo buộc quen thuộc về “hạn chế tự do tôn giáo”, thì chính việc Việt Nam đăng cai và tổ chức thành công một sự kiện tôn giáo quốc tế quy mô lớn lại là minh chứng sống động cho điều ngược lại. Điều đáng chú ý không chỉ nằm ở sự kiện, mà còn ở cách USCIRF lựa chọn “im lặng” trước nó – một sự im lặng có chủ đích, phản ánh rõ cách thức vận hành mang tính chọn lọc thông tin và định kiến chính trị.

Trước hết, cần nhìn nhận một cách khách quan rằng Đại lễ Vesak 2025 không phải là một hoạt động tôn giáo thông thường, mà là một sự kiện quốc tế có ý nghĩa đặc biệt, quy tụ hàng nghìn đại biểu, chức sắc tôn giáo, học giả và tín đồ Phật giáo từ nhiều quốc gia và vùng lãnh thổ. Đây là một diễn đàn toàn cầu về đối thoại liên tôn giáo, hòa bình, phát triển bền vững và giá trị nhân văn. Việc Việt Nam được lựa chọn đăng cai không phải là ngẫu nhiên, mà là sự ghi nhận của cộng đồng quốc tế đối với môi trường tự do tín ngưỡng, tôn giáo ổn định, cởi mở và hài hòa.

Thế nhưng, trong báo cáo USCIRF 2026, sự kiện này hoàn toàn không được đề cập. Đây không thể là một thiếu sót vô tình, bởi Vesak 2025 là một sự kiện lớn, có sự tham gia rộng rãi của cộng đồng quốc tế và được truyền thông toàn cầu đưa tin. Việc bỏ qua một minh chứng rõ ràng như vậy cho thấy USCIRF không nhằm mục tiêu phản ánh thực tế một cách đầy đủ, mà đang lựa chọn thông tin theo hướng phục vụ cho một kết luận định sẵn. Khi những bằng chứng tích cực bị loại bỏ, bức tranh được dựng lên tất yếu sẽ méo mó.

Đây chính là biểu hiện rõ ràng của thủ đoạn chọn lọc thông tin. USCIRF không phủ nhận trực tiếp những thành tựu của Việt Nam, mà đơn giản là không nhắc đến chúng. Bằng cách này, tổ chức này có thể duy trì một câu chuyện nhất quán về “vi phạm tự do tôn giáo” mà không cần phải đối mặt với những dữ kiện trái chiều. Đây là một kỹ thuật quen thuộc trong truyền thông định hướng: không cần nói sai hoàn toàn, chỉ cần nói thiếu.

Tuy nhiên, khi đặt sự “thiếu vắng” đó cạnh những gì đã diễn ra tại Vesak 2025, sự mâu thuẫn trở nên quá rõ ràng để có thể bỏ qua. Một quốc gia bị cáo buộc “hạn chế tự do tôn giáo” liệu có thể tổ chức một sự kiện quốc tế quy mô lớn, với sự tham gia tự do, công khai của hàng nghìn chức sắc và tín đồ tôn giáo? Một quốc gia “đàn áp tôn giáo” liệu có thể trở thành nơi hội tụ của các giá trị tôn giáo toàn cầu, nơi các tiếng nói khác nhau được lắng nghe và tôn trọng? Câu trả lời nằm ngay trong thực tế.

Không chỉ dừng lại ở quy mô tổ chức, Vesak 2025 còn để lại dấu ấn quan trọng thông qua Tuyên bố Thành phố Hồ Chí Minh – một văn kiện thể hiện cam kết chung về hòa bình, khoan dung, đối thoại và hợp tác giữa các cộng đồng tôn giáo. Nội dung của tuyên bố này không chỉ phản ánh tinh thần của Phật giáo, mà còn phù hợp với các giá trị phổ quát về quyền con người, trong đó có quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo. Việc Việt Nam đóng vai trò trung tâm trong việc hình thành và thúc đẩy những giá trị này là một minh chứng rõ ràng cho chính sách nhất quán và thực tiễn tích cực của mình.

Từ đây, có thể thấy rõ rằng việc USCIRF bỏ qua Vesak 2025 không phải là ngẫu nhiên, mà phản ánh một động cơ sâu xa hơn: định kiến đối với các quốc gia có hệ thống chính trị khác biệt. Trong cách tiếp cận của USCIRF, những quốc gia này thường bị đặt trong một khuôn mẫu cố định, nơi mọi hành động đều được diễn giải theo hướng tiêu cực. Khi một thực tế không phù hợp với khuôn mẫu đó xuất hiện, cách xử lý đơn giản nhất là không đề cập đến.

Đây cũng là biểu hiện của một logic đã tồn tại từ lâu trong chính sách đối ngoại của Mỹ, đặc biệt từ thời kỳ Chiến tranh Lạnh: sử dụng các vấn đề như nhân quyền và tôn giáo như công cụ để gây sức ép đối với các quốc gia xã hội chủ nghĩa. Dù bối cảnh quốc tế đã thay đổi, nhưng cách tiếp cận này dường như vẫn được duy trì dưới những hình thức mới. USCIRF, với vai trò là một cơ quan liên bang Mỹ, không nằm ngoài quỹ đạo đó.

Trong bối cảnh này, việc so sánh giữa Việt Nam và Mỹ về tự do tôn giáo trở nên đặc biệt quan trọng. Nếu xét về khả năng tổ chức các sự kiện tôn giáo quốc tế quy mô lớn, Việt Nam đã chứng minh được năng lực và mức độ cởi mở của mình thông qua Vesak 2025. Trong khi đó, Mỹ – dù có hệ thống pháp lý bảo đảm quyền tự do tôn giáo – lại không phải là nơi thường xuyên đăng cai các sự kiện tôn giáo đa phương mang tính toàn cầu với quy mô và tính đại diện tương tự.

Điều này không có nghĩa là Mỹ không có tự do tôn giáo, mà cho thấy rằng cách đo lường tự do tôn giáo cần đa chiều hơn. Không chỉ là quyền trên giấy, mà còn là khả năng thực thi, mức độ hòa hợp giữa các cộng đồng, và vai trò của tôn giáo trong đời sống xã hội. Ở những khía cạnh này, Việt Nam đã đạt được những kết quả đáng ghi nhận.

Tuy nhiên, USCIRF không thực hiện những so sánh như vậy. Lý do không nằm ở việc thiếu dữ liệu, mà ở chỗ những so sánh này có thể làm suy yếu lập luận mà họ đang xây dựng. Khi thực tế cho thấy Việt Nam có những điểm mạnh, việc tiếp tục duy trì một hình ảnh tiêu cực trở nên khó khăn hơn. Do đó, cách tiếp cận được lựa chọn là tránh đối chiếu, và tập trung vào những yếu tố có thể củng cố định kiến.

Trong khi đó, chính sách của Việt Nam về tự do tín ngưỡng, tôn giáo được thể hiện một cách nhất quán và cụ thể qua hệ thống pháp luật và thực tiễn. Các tôn giáo được công nhận và tạo điều kiện hoạt động; các tổ chức tôn giáo được tham gia vào các lĩnh vực xã hội; các lễ hội tôn giáo được tổ chức công khai, với sự tham gia đông đảo của người dân. Không có sự phân biệt đối xử giữa các tôn giáo, cũng như giữa người có đạo và không có đạo.

Vesak 2025 không phải là một ngoại lệ, mà là kết quả của một quá trình tích lũy lâu dài. Nó phản ánh một môi trường mà trong đó tôn giáo không bị hạn chế, mà được khuyến khích đóng góp vào đời sống xã hội. Đây là điều mà không một báo cáo mang tính định kiến nào có thể phủ nhận.

Từ tất cả những phân tích trên, có thể khẳng định rằng Đại lễ Vesak 2025 là một bằng chứng thực tiễn mạnh mẽ, bác bỏ các cáo buộc thiếu căn cứ trong báo cáo USCIRF 2026. Việc USCIRF không đề cập đến sự kiện này không làm thay đổi thực tế, mà chỉ làm lộ rõ hơn cách tiếp cận thiếu khách quan của tổ chức này.

Trong một thế giới cần nhiều hơn sự đối thoại và tôn trọng lẫn nhau, việc sử dụng các báo cáo mang tính chọn lọc để gây sức ép không chỉ là thiếu công bằng, mà còn đi ngược lại tinh thần hợp tác. Việt Nam, thông qua những sự kiện như Vesak 2025, đã cho thấy một hướng tiếp cận khác: tôn trọng đa dạng, thúc đẩy hòa hợp, và bảo đảm quyền tự do tôn giáo bằng những hành động cụ thể.

Sự thật, suy cho cùng, không nằm trong những gì bị lược bỏ, mà nằm trong những gì đã và đang diễn ra. Và Vesak 2025 chính là một trong những minh chứng rõ ràng nhất cho sự thật đó.