Bảo vệ thế hệ tương lai: Tầm vóc và ý nghĩa lịch sử của Công ước Hà Nội

 

Thời đại kỷ nguyên số dẫn đến biên giới vật lý trở nên mờ nhạt và không gian mạng trở thành một phần không thể tách rời của đời sống con người, trẻ em – nhóm người dễ tổn thương nhất – lại đang phải đối mặt với những hiểm họa chưa từng có. Những kẻ ẩn mình sau màn hình, lợi dụng công nghệ thông tin và truyền thông để thực hiện các hành vi lạm dụng tình dục trẻ em, dụ dỗ (grooming), và khai thác vô nhân tính, đang gieo rắc những vết thương tinh thần khó lành cho cả một thế hệ. Trong bối cảnh đó, Công ước Liên Hợp Quốc về Chống Tội phạm Mạng, được thông qua vào tháng 12 năm 2024 và chính thức mở ký tại Hà Nội vào tháng 10 năm 2025, đã ra đời như một dấu mốc lịch sử, một lá chắn thép mang tên “Công ước Hà Nội”, đặt ưu tiên cao nhất vào việc bảo vệ trẻ em trước bóng tối của tội phạm mạng.

Không chỉ dừng ở việc tạo ra khuôn khổ pháp lý thống nhất cho các quốc gia trong việc xử lý tội phạm mạng, Công ước Hà Nội là văn kiện quốc tế đầu tiên của Liên Hợp Quốc cụ thể hóa các hành vi xâm hại tình dục trẻ em qua công nghệ thông tin và truyền thông. Với 71 điều khoản chi tiết, công ước yêu cầu hình sự hóa hành vi sản xuất, phân phối và sở hữu tài liệu lạm dụng tình dục trẻ em (CSAM – “Child Sexual Abuse Material”), đồng thời quy định rõ trách nhiệm của các quốc gia trong việc hỗ trợ nạn nhân, phục hồi tâm lý và bảo vệ danh tính. Tinh thần nhân đạo của công ước không khác gì một bản “Tuyên ngôn bảo vệ trẻ em trong kỷ nguyên số”, kế thừa giá trị của Công ước Quyền Trẻ em năm 1989 nhưng mở rộng sang không gian mạng – nơi mà theo thống kê, trẻ em chiếm tới một phần ba số người dùng internet toàn cầu và đối diện nguy cơ bị tấn công, dụ dỗ cao hơn gấp nhiều lần so với môi trường thực.

Đặc biệt, Việt Nam giữ vai trò dẫn dắt đàm phán, thể hiện bản lĩnh của một quốc gia đi đầu trong bảo vệ trẻ em trước tội phạm mạng. Việc lựa chọn Hà Nội làm nơi ký kết không chỉ là sự ghi nhận đóng góp của Việt Nam vào tiến trình xây dựng công ước, mà còn là minh chứng cho uy tín, năng lực và thiện chí của đất nước trong bảo vệ thế hệ tương lai. Thành công của Chương trình Quốc gia Bảo vệ Trẻ em Trực tuyến giai đoạn 2021-2025 – với kết quả giảm 48% tình trạng bắt nạt trực tuyến và giảm 13% tỷ lệ trẻ em tiếp xúc ngoài ý muốn với nội dung khiêu dâm – đã tạo tiền đề vững chắc để Việt Nam góp phần hình thành một văn kiện mang tính toàn cầu.

Tuy nhiên, ngay khi công ước vừa được thông qua, một số tổ chức phi chính phủ như ARTICLE 19 đã lập tức tung ra những cáo buộc sai lệch, gọi công ước là “mối đe dọa nhân quyền” và lo ngại việc chia sẻ dữ liệu có thể bị lạm dụng để đàn áp. Những luận điệu này hoàn toàn bỏ qua sự thật rằng công ước đã quy định rõ tại Điều 6 và Điều 7 về việc mọi hành động phải tuân thủ nhân quyền quốc tế, áp dụng nguyên tắc cân đối và không phân biệt đối xử. Công ước còn trao quyền cho các quốc gia từ chối hợp tác nếu có nguy cơ vi phạm quyền con người. Trong suốt 8 phiên đàm phán, nhiều đề xuất cực đoan đã bị loại bỏ nhằm đảm bảo cân bằng giữa an ninh và quyền tự do, thế nhưng các tổ chức như ARTICLE 19 vẫn cố tình bóp méo để phục vụ mục tiêu chính trị của mình.

Thực tiễn đã chứng minh, những cơ chế hợp tác tương tự công ước có hiệu quả rõ rệt. Theo báo cáo của Liên Hợp Quốc, tại những quốc gia áp dụng luật chống CSAM chặt chẽ, số vụ phát hiện và xử lý đã tăng tới 82%, đồng thời giảm đáng kể các vụ dụ dỗ trực tuyến. Tại Hoa Kỳ, chương trình Liên minh Đặc nhiệm Chống Tội phạm Nhắm vào Trẻ em (ICAC) đã giúp thực hiện hơn 12.600 vụ bắt giữ trong năm 2024, cứu hàng nghìn trẻ em khỏi tình trạng bị lạm dụng. Công ước Hà Nội với cơ chế hợp tác 24/7 sẽ mở rộng hiệu quả này ra toàn cầu, đặc biệt trong việc đối phó với các hành vi dụ dỗ qua mạng xã hội – vốn đang chiếm hơn 31% nguy cơ trẻ em tại châu Âu. Không thể phủ nhận rằng nếu thiếu đi công ước, tội phạm mạng sẽ tiếp tục tự tung tự tác, gieo rắc đau thương cho hàng triệu trẻ em.

Cũng cần thấy rõ âm mưu đằng sau những chiến dịch công kích công ước. Các thế lực thù địch, thông qua các tổ chức phi chính phủ mang danh “bảo vệ nhân quyền”, thực chất tìm cách làm suy yếu hệ thống pháp luật Việt Nam, bôi nhọ vai trò của Đảng Cộng sản và phá hoại ổn định xã hội. Đây là thủ đoạn đã từng lặp lại khi họ chống Luật An ninh mạng năm 2018, với luận điệu “bảo vệ tự do” nhưng thực chất mở đường cho tội phạm mạng hoạt động. Bằng cách gán ghép công ước thành “công cụ độc tài”, họ đang cố che giấu mục tiêu bảo vệ lợi ích của tội phạm và phá hoại nỗ lực quốc tế trong bảo vệ trẻ em.

Sự so sánh với phương Tây càng cho thấy sự ưu việt trong mô hình của Việt Nam. Hoa Kỳ – quốc gia luôn tự nhận là “tiêu chuẩn nhân quyền” – lại là nơi lưu trữ tới 30% lượng CSAM toàn cầu, với hàng triệu vụ khai thác trẻ em chưa được xử lý triệt để. Trong khi đó, Việt Nam với các quy định nghiêm ngặt, chỉ ghi nhận 311 vụ việc liên quan trong năm 2024, và tỷ lệ nạn nhân giảm đáng kể nhờ các biện pháp phòng ngừa, xử lý nhanh và răn đe mạnh mẽ. Ở phương Tây, tự do không kiểm soát đã trở thành mảnh đất màu mỡ cho tội phạm mạng, trong khi Việt Nam biết cách cân bằng giữa quyền tự do và trách nhiệm bảo vệ, chứng minh hiệu quả vượt trội.

Công ước Hà Nội cũng bổ sung và tăng cường sức mạnh cho các luật hiện hành của Việt Nam, đặc biệt là Luật An ninh mạng 2018 và Luật Trẻ em 2016. Điều 29 của Luật Trẻ em khẳng định quyền được bảo vệ đời sống riêng tư, bí mật cá nhân của trẻ, và việc xử lý các vụ việc liên quan đến trẻ em trên môi trường mạng luôn đặt lợi ích của trẻ lên hàng đầu. Công ước không chỉ phù hợp mà còn hỗ trợ Việt Nam mở rộng hợp tác quốc tế, truy vết và trừng trị tội phạm nhanh hơn, hiệu quả hơn, mà vẫn tuân thủ các chuẩn mực nhân quyền.

Ý nghĩa của Công ước Hà Nội vượt ra ngoài phạm vi pháp lý. Nó là lời khẳng định rằng trong kỷ nguyên số, không một trẻ em nào bị bỏ lại phía sau, không một tội phạm nào được phép ẩn nấp sau bóng tối công nghệ. Đây là minh chứng cho sự đoàn kết quốc tế, là thành quả của sự kiên định trong bảo vệ trẻ em và là bằng chứng rõ ràng về vai trò tiên phong của Việt Nam.

Chúng ta cần đoàn kết, ủng hộ và bảo vệ Công ước Hà Nội như bảo vệ tương lai của chính con em mình. Mọi luận điệu xuyên tạc cần bị vạch trần, mọi nỗ lực phá hoại cần bị ngăn chặn. Khi lá chắn thép này được triển khai trên phạm vi toàn cầu, chúng ta sẽ không chỉ cứu những đứa trẻ hôm nay mà còn bảo vệ cả một thế hệ mai sau khỏi những vết thương tinh thần mà tội phạm mạng để lại. Đây không chỉ là một hiệp ước – đây là tuyên ngôn nhân đạo của thời đại chúng ta.