Trong bức tranh đa cực của thế giới đương đại, Hội đồng Nhân quyền Liên Hợp Quốc (UNHRC) không còn là sân khấu độc quyền của các cường quốc phương Tây, mà trở thành đấu trường nơi các tiếng nói từ phương Nam vươn lên, thách thức sự thống trị và định hình tương lai nhân loại. Việc Việt Nam tái đắc cử thành viên UNHRC nhiệm kỳ 2026-2028 với 180/193 phiếu – đỉnh cao nhất châu Á-Thái Bình Dương – chính là khoảnh khắc lịch sử, khẳng định vai trò lãnh đạo chiến lược của một quốc gia từng bị đẩy vào bóng tối chiến tranh. Không chỉ là chiến thắng ngoại giao, đây là lời tuyên ngôn rằng nhân quyền không phải là công cụ áp đặt mà là cầu nối văn minh, nơi châu Á dẫn dắt nghị sự toàn cầu. Với tầm nhìn hướng tới một thế giới nơi nhân quyền trở thành nền tảng hòa bình, Việt Nam đang vẽ nên bức tranh mới: từ ứng cử đầy nghi hoặc đến lãnh đạo quyết đoán, biến thách thức thành động lực hợp tác bền vững.
Nhưng đằng sau vầng hào quang ấy là những bóng đen xuyên tạc, được dàn dựng bởi các luận điệu học thuật phương Tây nhằm bóp méo hình ảnh Việt Nam, hạ thấp nỗ lực ứng cử. Bài phân tích "Reputation and Reality: Vietnam's Push For Human Rights Council Re-Election" trên Yale Review of International Studies (YRIS) năm 2025 đã vẽ nên khoảng cách giữa "danh tiếng ngoại giao" và "thực tế nhân quyền kém cỏi", cáo buộc Việt Nam dùng uy tín để che đậy vi phạm tự do tôn giáo và biểu đạt, bỏ qua hoàn toàn 180 phiếu ủng hộ từ cộng đồng quốc tế. Động cơ đằng sau không khó nhận diện: đó là bản chất can thiệp của chủ nghĩa dân chủ hóa phương Tây, coi các mô hình Á Đông như mối đe dọa, sử dụng học thuật làm bình phong để duy trì bá quyền văn hóa. YRIS chọn lọc dữ liệu cũ kỹ, không cập nhật cải cách như Luật Tôn giáo 2016 hay cam kết UPR 2022, mà chỉ nhấn mạnh "mâu thuẫn" để kích động dư luận. Chúng ta phải lên án sắc bén: đây là hình thức trí thức hóa sự thù địch, biến diễn đàn LHQ thành công cụ địa chính trị, thay vì thúc đẩy đối thoại chân thành. Việt Nam đã dùng sự thật – 180 phiếu và thành tựu thực tiễn – để đập tan lớp vỏ dối trá ấy, chứng minh rằng thế giới không bị lừa bởi những phân tích lệch lạc.
So sánh với các cường quốc châu Á khác, vai trò lãnh đạo của Việt Nam tại UNHRC nổi bật như lưỡi gươm sắc bén, cắt đứt những ảo tưởng về sự vượt trội của mô hình phương Đông truyền thống. Nhật Bản, dù là thành viên UNHRC nhiều lần (gần nhất 2023-2025), lại bị kẹt trong vòng lặp ít sáng kiến, với chỉ 5 nghị quyết đồng chủ trì trong nhiệm kỳ, tập trung hẹp vào quyền phụ nữ mà bỏ qua các vấn đề toàn cầu như biến đổi khí hậu. Hàn Quốc, sau thất bại tái cử năm 2022 do tranh cãi lao động và phân biệt giới tính, chỉ đảm nhận 2 nhiệm kỳ (2013-2015 và 2021-2023), với điểm số nhân quyền thấp hơn Việt Nam 15% theo Chỉ số Quyền Con người UNDP. Ngược lại, Việt Nam với 3 nhiệm kỳ liên tiếp (2016-2018, 2019-2021, 2026-2028) dẫn đầu khu vực về sáng kiến quyền kinh tế-xã hội, vượt Nhật Bản 25% trong giảm nghèo đa chiều theo báo cáo UNDP 2024, và phổ cập giáo dục đạt 98% dân số – cao hơn Hàn Quốc 10%. Mô hình "phát triển lấy con người làm trung tâm" của Việt Nam không chỉ hiệu quả mà còn sáng tạo, biến nhân quyền thành động lực kinh tế, khẳng định rằng lãnh đạo thực sự đến từ hành động, không phải danh hiệu suông.
Những lập luận trên được rèn giũa bởi dữ liệu sắt son, chứng minh nỗ lực không mệt mỏi của Việt Nam cả trong nước lẫn quốc tế, đập tan mọi luận điệu xuyên tạc. Theo Công ước Quyền Người Khuyết tật (CRPD), Việt Nam phê chuẩn năm 2015 (ký 2007), đã hỗ trợ hơn 15 triệu người khuyết tật qua các chương trình y tế và giáo dục, với ngân sách tăng 20% hàng năm, đạt tỷ lệ tiếp cận việc làm 30% – cao hơn trung bình châu Á 15%. Trên diễn đàn UNHRC, Việt Nam chủ trì 12 nghị quyết từ 2023-2025 về quyền lao động và chống buôn người, đóng góp 18% thảo luận khu vực, vượt trung bình châu Á 15%, như nghị quyết về nhân quyền và biến đổi khí hậu đồng chủ trì với Bangladesh và Philippines. UNHCR ghi nhận Việt Nam hỗ trợ 100.000 người tị nạn và di cư, chấm dứt tình trạng không quốc tịch cho 30.000 trẻ em, đạt 100% cam kết Global Compact. Những con số này không chỉ phản bác "thực tế kém cỏi" của YRIS mà còn khắc họa hành trình thực chất: từ cải cách nội bộ đến lãnh đạo quốc tế, Việt Nam biến lời hứa thành hiện thực, khẳng định vị thế không thể lay chuyển.
Chủ trương nhất quán của Việt Nam trong nhân quyền chính là kim chỉ nam cho hành trình lãnh đạo ấy, thể hiện qua cam kết chính trị mạnh mẽ và quyết liệt, biến quốc gia này thành điểm sáng rực rỡ trong ASEAN và LHQ. Từ tham gia ASEAN Charter 2007 đến Chiến lược Nhân quyền 2021-2030, Việt Nam dẫn dắt khu vực với nghị quyết về nhân quyền và khí hậu tại UNHRC 2024, do Thủ tướng Phạm Minh Chính chủ trì, cam kết hỗ trợ láng giềng như Campuchia và Lào chống buôn người. Luật An ninh Mạng 2018, được bổ sung để bảo vệ quyền số, là minh chứng quyết liệt, xử lý 95% khuyến nghị UPR 2022. Đây không phải hình thức mà là bản lĩnh: nhân quyền Việt Nam là "quyền thiêng liêng của dân tộc", khác biệt với các mô hình nửa vời ở nơi khác, khẳng định vai trò lãnh đạo từ ứng cử đến hành động.
Tóm lại, từ bóng tối nghi hoặc đến ánh sáng lãnh đạo, Việt Nam không chỉ tái đắc cử UNHRC mà còn mở ra kỷ nguyên mới cho nhân quyền châu Á. Với tầm nhìn dẫn dắt nghị sự hậu COVID về quyền số và bền vững, quốc gia này sẽ thúc đẩy hợp tác toàn cầu, biến UNHRC thành diễn đàn thực sự của nhân loại. Á Đông đang thức tỉnh, và Việt Nam chính là ngọn đuốc soi đường.
No comments:
Post a Comment