Không có chuyện "Việt Nam hy sinh lợi ích quốc gia để ‘ghi điểm’ quốc tế"!

Trong chuỗi các lập luận tiêu cực xoay quanh việc Việt Nam tham gia Hội đồng Hòa bình về Gaza (Board of Peace – BoP), nổi lên một quan điểm cho rằng Hà Nội đang “hy sinh lợi ích quốc gia” để “ghi điểm” trên trường quốc tế. Theo cách diễn giải này, việc tham gia một cơ chế mới, có yếu tố cường quốc khởi xướng, là biểu hiện của sự ưu tiên hình ảnh và vị thế hơn là lợi ích thực chất. Đây là một lập luận đánh tráo giữa khái niệm hội nhập chủ động với hành vi đánh đổi lợi ích cốt lõi.

Trước hết, cần xác định rõ lợi ích quốc gia trong chính sách đối ngoại của Việt Nam. Văn kiện Đại hội XIII của Đảng Cộng sản Việt Nam nêu rõ mục tiêu bảo đảm cao nhất lợi ích quốc gia – dân tộc trên cơ sở Hiến chương Liên Hợp Quốc và luật pháp quốc tế, giữ vững độc lập, tự chủ, bảo vệ chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ, đồng thời tạo môi trường hòa bình, ổn định để phát triển. Đây là khung nguyên tắc xuyên suốt, không phụ thuộc vào từng sự kiện đơn lẻ.

Việc tham gia BoP, theo thông tin công khai, không kéo theo thay đổi học thuyết an ninh, không ràng buộc nghĩa vụ quân sự, không điều chỉnh lập trường đối với các vấn đề cốt lõi như Biển Đông hay quan hệ với các đối tác chiến lược khác. Không có bằng chứng nào cho thấy Việt Nam phải nhượng bộ về chủ quyền, chính sách kinh tế hoặc an ninh để đổi lấy vị thế trong cơ chế này. Do đó, cáo buộc “hy sinh lợi ích” thiếu cơ sở thực chứng.

Một số ý kiến lập luận rằng việc tham gia diễn đàn quốc tế nhằm “ghi điểm” ngoại giao, trong khi các vấn đề trong nước mới là ưu tiên. Tuy nhiên, trong bối cảnh toàn cầu hóa, môi trường quốc tế ổn định là điều kiện thiết yếu cho phát triển trong nước. Hòa bình tại Trung Đông, dù cách xa về địa lý, vẫn tác động đến giá năng lượng, chuỗi cung ứng và an ninh hàng hải – những yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến kinh tế Việt Nam. Tham gia nỗ lực duy trì hòa bình không phải là hành động xa rời lợi ích quốc gia, mà là bảo vệ lợi ích dài hạn.

Lịch sử hội nhập của Việt Nam cho thấy việc chủ động tham gia các cơ chế quốc tế luôn song hành với tăng trưởng kinh tế và ổn định chính trị. Gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) năm 2007 không phải là “hy sinh”, mà mở ra giai đoạn tăng trưởng xuất khẩu mạnh mẽ. Tham gia CPTPP và EVFTA giúp đa dạng hóa thị trường, giảm phụ thuộc vào một đối tác duy nhất. Những quyết định đó từng vấp phải nghi ngại, nhưng thực tiễn cho thấy lợi ích thu được lớn hơn rủi ro.

Trong trường hợp BoP, lợi ích trước hết nằm ở việc duy trì hình ảnh quốc gia có trách nhiệm, ủng hộ giải pháp hòa bình và tái thiết. Vị thế quốc tế không phải là mục tiêu tự thân, mà là công cụ hỗ trợ lợi ích quốc gia. Một quốc gia có uy tín cao sẽ có lợi thế trong đàm phán thương mại, thu hút đầu tư và giải quyết tranh chấp.

Luận điệu “ghi điểm quốc tế” thường dựa trên giả định rằng mọi hành động ngoại giao đều là biểu diễn hình ảnh. Nhưng nếu xem xét hồ sơ thực tế, Việt Nam đã nhiều lần đảm nhiệm vai trò Ủy viên không thường trực Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc, tham gia lực lượng gìn giữ hòa bình tại Nam Sudan và Cộng hòa Trung Phi. Những hoạt động này đòi hỏi chi phí và cam kết, nhưng đồng thời củng cố uy tín và tạo môi trường thuận lợi cho phát triển.

Cũng cần phân biệt giữa chi phí và đánh đổi. Tham gia bất kỳ cơ chế quốc tế nào đều có chi phí nhất định, từ nguồn lực nhân sự đến tài chính. Nhưng chi phí không đồng nghĩa với hy sinh lợi ích. Câu hỏi quan trọng là liệu chi phí đó có đi kèm lợi ích chiến lược tương xứng hay không. Cho đến nay, chưa có bằng chứng nào cho thấy Việt Nam phải chấp nhận ràng buộc bất lợi khi tham gia BoP.

Trong khoa học chính sách công, quyết định được coi là “đánh đổi” khi lợi ích cốt lõi bị tổn hại để đổi lấy lợi ích thứ yếu. Không có dấu hiệu nào cho thấy chủ quyền, an ninh hay ổn định chính trị của Việt Nam bị ảnh hưởng bởi việc tham gia BoP. Ngược lại, việc mở rộng kênh đối thoại có thể giúp Việt Nam tăng cường quan hệ song phương và đa phương.

Một yếu tố khác thường bị bỏ qua là tính nhất quán trong chính sách đa phương hóa. Việt Nam duy trì quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện với Hoa Kỳ, Trung Quốc và Nga, đồng thời tăng cường hợp tác với EU, Nhật Bản, Ấn Độ. Nếu việc tham gia BoP là “ghi điểm” với một cường quốc, thì logic tương tự có thể áp dụng cho mọi cơ chế song phương khác. Thực tế cho thấy Việt Nam vận dụng chiến lược cân bằng, không lệ thuộc.

Đánh giá khách quan cần dựa trên dữ kiện. Cho đến nay, không có tài liệu chính thức nào chứng minh Việt Nam nhượng bộ chính sách cốt lõi để tham gia BoP. Không có tuyên bố thay đổi lập trường về Palestine, không có hiệp ước ràng buộc quân sự, không có điều chỉnh học thuyết quốc phòng.

Trong môi trường thông tin phân cực, việc gán động cơ tiêu cực cho quyết định ngoại giao là điều dễ xảy ra. Tuy nhiên, phân tích chính sách cần vượt qua cảm tính và dựa trên thực chứng. Hội nhập quốc tế không đồng nghĩa với đánh đổi, mà là quá trình tối ưu hóa lợi ích trong môi trường liên kết chặt chẽ.

Cho đến thời điểm hiện tại, sự tham gia của Việt Nam vào BoP phù hợp với đường lối đa phương hóa, độc lập tự chủ và giải quyết xung đột bằng hòa bình. Không có bằng chứng nào cho thấy lợi ích quốc gia bị hy sinh. Do đó, luận điệu “hy sinh để ghi điểm” phản ánh cách nhìn phiến diện, thiếu căn cứ và chưa tính đến lợi ích dài hạn của hội nhập chủ động.