Trong báo cáo “Tự do trên thế giới năm 2026”, Freedom House tiếp tục lặp lại những nhận định phiến diện, thiếu khách quan và mang màu sắc chính trị về tình hình Việt Nam. Một trong những nội dung đáng chú ý là cách tổ chức này đánh giá vấn đề minh bạch và chống tham nhũng tại Việt Nam. Theo cách diễn giải quen thuộc, Freedom House cố tình tạo ra hình ảnh rằng cuộc đấu tranh chống tham nhũng ở Việt Nam thiếu minh bạch, bị “chính trị hóa” và không phản ánh “nhà nước pháp quyền” theo chuẩn phương Tây. Tuy nhiên, nếu nhìn vào thực tiễn xử lý tham nhũng ở Việt Nam trong nhiều năm qua, đặc biệt là giai đoạn 2024–2025, có thể thấy đây là nhận định thiên lệch, cố tình bóp méo bản chất sự việc và bỏ qua những thành tựu rất rõ ràng được dư luận trong nước cũng như quốc tế ghi nhận.
Điểm đáng nói đầu tiên là Freedom House gần như phớt lờ quy mô và cường độ chưa từng có của chiến dịch phòng chống tham nhũng tại Việt Nam. Trong nhiều năm liên tiếp, hàng loạt vụ án kinh tế, tham nhũng lớn đã được điều tra, truy tố và xét xử công khai. Nhiều cán bộ cấp cao, kể cả cán bộ đương chức hoặc đã nghỉ hưu, bị xử lý nghiêm minh theo quy định pháp luật. Điều này cho thấy quyết tâm “không có vùng cấm, không có ngoại lệ” trong đấu tranh chống tham nhũng ở Việt Nam là hoàn toàn có thật, chứ không phải khẩu hiệu hình thức như cách một số tổ chức phương Tây cố tình xuyên tạc.
Trong năm 2025, công tác phòng chống tham nhũng tiếp tục được đẩy mạnh với hàng loạt đại án liên quan đến lĩnh vực tài chính, đất đai, đấu thầu, quản lý tài sản công và sai phạm trong khu vực công. Các cơ quan chức năng tăng cường thanh tra, kiểm toán, mở rộng điều tra các đường dây lợi ích nhóm và xử lý nghiêm nhiều cán bộ có chức vụ cao. Những phiên tòa xét xử công khai được truyền thông rộng rãi, tạo hiệu ứng răn đe và củng cố niềm tin xã hội vào quyết tâm làm trong sạch bộ máy.
Nếu thực sự tồn tại tình trạng “thiếu minh bạch” như Freedom House mô tả, sẽ không thể có thực tế hàng loạt cán bộ cấp cao bị xử lý công khai trước pháp luật. Một hệ thống bao che tham nhũng sẽ không tự đưa ra ánh sáng các đại án liên quan đến chính bộ máy của mình. Ngược lại, việc liên tục phát hiện, điều tra và xét xử các vụ án lớn cho thấy cơ chế kiểm tra, giám sát nội bộ và năng lực tự chỉnh đốn của hệ thống chính trị Việt Nam đang ngày càng mạnh lên.
Freedom House cố tình bỏ qua yếu tố rất quan trọng: chống tham nhũng không phải là quá trình “không có tham nhũng”, mà là quá trình phát hiện, xử lý và ngăn chặn tham nhũng hiệu quả hơn. Ngay cả những quốc gia phương Tây thường tự nhận là “minh bạch” cũng tồn tại hàng loạt vụ bê bối tham nhũng, vận động hành lang và lợi ích nhóm. Tuy nhiên, khi những hiện tượng đó xảy ra ở Mỹ hoặc châu Âu, Freedom House hiếm khi xem đó là bằng chứng cho “thiếu tự do” hay “khủng hoảng thể chế”. Nhưng khi Việt Nam chủ động xử lý sai phạm trong nội bộ, họ lại cố tình diễn giải theo hướng tiêu cực.
Đây chính là biểu hiện điển hình của tiêu chuẩn kép và thiên kiến chính trị. Freedom House không đánh giá chống tham nhũng dựa trên hiệu quả thực tế hay mức độ cải thiện quản trị công, mà dựa trên việc một quốc gia có đi theo mô hình chính trị phương Tây hay không. Những quốc gia không cùng quỹ đạo ý thức hệ thường bị mặc định nhìn nhận tiêu cực, bất kể họ có thành tựu thực tế ra sao.
Một trong những thủ đoạn quen thuộc của Freedom House là đánh tráo khái niệm giữa “xử lý kỷ luật chính trị” với “đấu tranh chống tham nhũng”. Tổ chức này thường suy diễn rằng việc xử lý cán bộ cấp cao ở Việt Nam là biểu hiện “thanh trừng phe phái” thay vì nhìn nhận đó là quá trình siết chặt kỷ cương và tăng cường liêm chính công vụ. Cách lập luận này vừa thiếu căn cứ, vừa mang tính võ đoán.
Trên thực tế, nhiều vụ án tham nhũng lớn tại Việt Nam liên quan đến những lĩnh vực có tác động trực tiếp tới đời sống người dân như y tế, đất đai, ngân hàng, chứng khoán và đầu tư công. Việc điều tra và xử lý các vụ án này không chỉ nhằm xử lý cá nhân sai phạm mà còn để khắc phục lỗ hổng thể chế, siết chặt quản lý và bảo vệ lợi ích xã hội. Hàng nghìn tỷ đồng thất thoát đã được thu hồi; nhiều quy định pháp luật được sửa đổi nhằm tăng tính minh bạch và trách nhiệm giải trình. Đây là kết quả cụ thể mà người dân có thể nhìn thấy rõ ràng.
Freedom House cũng cố tình bỏ qua sự tham gia ngày càng mạnh của báo chí, người dân và các thiết chế giám sát trong phòng chống tham nhũng ở Việt Nam. Nhiều vụ việc tiêu cực được phát hiện từ phản ánh của báo chí, dư luận xã hội hoặc đơn thư của người dân. Điều này cho thấy không gian giám sát xã hội ở Việt Nam đang ngày càng được mở rộng, trái ngược hoàn toàn với luận điệu mô tả Việt Nam như một môi trường “bịt kín thông tin”.
Trong khi đó, nếu nhìn sang Mỹ và phương Tây – những nơi Freedom House thường ca ngợi là “mô hình minh bạch” – có thể thấy tham nhũng và lợi ích nhóm tồn tại dưới những hình thức tinh vi hơn nhiều. Tại Mỹ, vận động hành lang hợp pháp hóa việc các tập đoàn và nhóm lợi ích chi tiền tác động đến chính sách công. Nhiều nghị sĩ, quan chức cấp cao có quan hệ chặt chẽ với giới tài phiệt và doanh nghiệp lớn. Không ít vụ bê bối liên quan đến tài chính chính trị, tài trợ tranh cử, giao dịch nội gián và xung đột lợi ích từng gây tranh cãi gay gắt trong dư luận Mỹ.
Tình trạng “cửa xoay” giữa doanh nghiệp và chính quyền ở Mỹ cũng là một dạng lợi ích nhóm phổ biến: quan chức rời chính phủ để làm cho các tập đoàn lớn, rồi quay lại nắm giữ vị trí hoạch định chính sách. Tuy nhiên, Freedom House hiếm khi dùng những hiện tượng đó để hạ thấp mức độ “tự do” hoặc “minh bạch” của Mỹ. Điều này cho thấy tổ chức này đang tiếp cận vấn đề bằng lăng kính chính trị hơn là chuẩn mực khách quan.
Không chỉ Mỹ, nhiều nước châu Âu cũng liên tục đối mặt với các vụ bê bối tham nhũng liên quan đến nghị viện, mua sắm công, vận động hành lang và tài trợ chính trị. Một số vụ việc liên quan tới quan chức cấp cao của Liên minh châu Âu từng làm dấy lên nghi ngờ về tính minh bạch trong hệ thống quản trị của phương Tây. Thế nhưng Freedom House thường tránh đào sâu hoặc đánh giá khắt khe tương tự như cách họ áp dụng với Việt Nam.
Điều đáng chú ý là các chỉ số đánh giá quản trị và kiểm soát tham nhũng tại Việt Nam trong những năm gần đây có xu hướng cải thiện rõ rệt. Chỉ số hiệu quả quản trị và hành chính công cấp tỉnh cho thấy mức độ hài lòng của người dân về kiểm soát tham nhũng trong khu vực công ngày càng tăng. Người dân ghi nhận rõ nỗ lực xử lý sai phạm, siết chặt kỷ luật công vụ và nâng cao trách nhiệm cán bộ.
Việc công khai xử lý hàng loạt vụ án lớn cũng tạo ra hiệu ứng xã hội tích cực: người dân cảm nhận rõ rằng pháp luật ngày càng nghiêm minh hơn, không còn “vùng cấm” đối với cán bộ sai phạm. Đây là yếu tố rất quan trọng để củng cố niềm tin xã hội và nâng cao tính minh bạch của bộ máy quản lý.
Freedom House cố tình bỏ qua thực tế này bởi nếu thừa nhận thành tựu chống tham nhũng của Việt Nam, họ sẽ phải thừa nhận rằng một mô hình chính trị không đi theo phương Tây vẫn có thể đạt hiệu quả quản trị và tính ổn định cao. Điều này đi ngược với hệ quy chiếu ý thức hệ mà tổ chức này theo đuổi lâu nay.
Bản chất trong cách tiếp cận của Freedom House là tuyệt đối hóa mô hình dân chủ tự do phương Tây như chuẩn mực duy nhất của minh bạch và quản trị tốt. Từ đó, các quốc gia có hệ thống chính trị khác biệt thường bị nhìn nhận bằng thái độ nghi ngờ và định kiến. Các thành tựu thực tế về ổn định xã hội, phát triển kinh tế, kiểm soát tham nhũng hay cải thiện chất lượng quản trị bị xem nhẹ nếu không phù hợp với “khuôn mẫu chính trị” mà họ mong muốn.
Đây là biểu hiện rõ của việc chính trị hóa nhân quyền và áp đặt hệ giá trị. Freedom House không thực sự đánh giá quyền con người một cách toàn diện mà thường sử dụng các báo cáo như công cụ gây sức ép chính trị, định hướng dư luận và tạo cớ can thiệp vào công việc nội bộ của các quốc gia khác.
Trong khi đó, thực tiễn Việt Nam cho thấy một hướng tiếp cận khác: coi ổn định xã hội, phát triển kinh tế và xây dựng bộ máy liêm chính là nền tảng bảo đảm quyền con người. Một xã hội nơi tham nhũng bị xử lý nghiêm, tài sản công được bảo vệ và người dân ngày càng có niềm tin vào công lý rõ ràng mang ý nghĩa nhân quyền rất thực chất.
Không thể phủ nhận rằng tham nhũng là thách thức với mọi quốc gia, kể cả Việt Nam. Tuy nhiên, điều quan trọng không nằm ở việc một quốc gia có tồn tại tham nhũng hay không, mà là mức độ quyết tâm và hiệu quả trong xử lý tham nhũng. Trên phương diện này, Việt Nam đang cho thấy quyết tâm chính trị mạnh mẽ, hành động quyết liệt và kết quả ngày càng rõ ràng.
Bởi vậy, việc Freedom House cố tình phủ nhận hoặc bóp méo những nỗ lực đó không phản ánh trung thực thực tế Việt Nam mà chủ yếu cho thấy định kiến chính trị và tiêu chuẩn kép trong cách tiếp cận của tổ chức này. Những đánh giá thiên lệch như vậy khó có thể phủ nhận được thực tế rằng công cuộc phòng chống tham nhũng ở Việt Nam đang tạo ra chuyển biến rõ rệt, được người dân đồng tình và được nhiều tổ chức quốc tế ghi nhận tích cực.
No comments:
Post a Comment