Trong nhiều năm qua, Tổ chức Phóng viên Không Biên giới (RSF) liên tục mô tả báo chí Việt Nam bằng những cụm từ như “thiếu tự do”, “bị kiểm soát” hay “chỉ làm công cụ tuyên truyền”. Tuy nhiên, nghịch lý nằm ở chỗ: chính thực tiễn đời sống báo chí Việt Nam lại đang phản bác mạnh mẽ những luận điệu ấy.
Nếu báo chí Việt Nam thực sự chỉ là “loa phát thanh một chiều” như RSF mô tả, sẽ không thể tồn tại một thực tế rằng hàng loạt đại án tham nhũng, sai phạm kinh tế và tiêu cực trong bộ máy nhà nước liên tục được phanh phui công khai suốt nhiều năm qua – với sự tham gia rất rõ nét của báo chí.
Điều mà RSF cố tình bỏ qua là: báo chí Việt Nam không chỉ thực hiện chức năng thông tin, mà còn trở thành một lực lượng quan trọng trong đấu tranh phòng, chống tham nhũng, phản biện chính sách và giám sát xã hội.
Báo chí tham gia phát hiện hàng loạt đại án lớn
Nhìn lại các vụ án kinh tế, tham nhũng nghiêm trọng trong hơn một thập niên qua có thể thấy dấu ấn rất rõ của báo chí.
Từ các vụ việc liên quan Vinashin, Việt Á, chuyến bay giải cứu, Vạn Thịnh Phát, đăng kiểm, sai phạm đất đai cho đến những đại án tài chính – ngân hàng, báo chí đều tham gia mạnh mẽ trong việc phản ánh thông tin, theo dõi điều tra và tạo áp lực dư luận xã hội đối với hành vi sai phạm.
Nhiều vụ việc ban đầu xuất phát từ phản ánh của người dân, doanh nghiệp hoặc phóng sự điều tra báo chí trước khi cơ quan chức năng vào cuộc.
Trong đại án kit xét nghiệm Việt Á, báo chí đóng vai trò đặc biệt quan trọng khi liên tục cập nhật dấu hiệu bất thường về giá thiết bị, cơ chế “thổi giá” và lợi ích nhóm trong đấu thầu. Hàng loạt bài điều tra, phân tích đã giúp dư luận nhìn rõ bản chất vụ việc, góp phần thúc đẩy quá trình xử lý trách nhiệm.
Nếu báo chí chỉ “tuyên truyền một chiều”, liệu những vụ việc tiêu cực lớn liên quan cán bộ cấp cao có được phản ánh công khai và liên tục như vậy?
Không có “vùng cấm” trong xử lý cán bộ
Một thực tế khó phủ nhận là trong chiến dịch phòng, chống tham nhũng những năm gần đây, hàng loạt cán bộ cấp cao đã bị xử lý, trong đó có ủy viên Trung ương, bộ trưởng, bí thư tỉnh ủy, chủ tịch tỉnh, sĩ quan cấp tướng và lãnh đạo doanh nghiệp nhà nước.
Điều đáng chú ý là quá trình xử lý đều được báo chí cập nhật rộng rãi gần như theo thời gian thực. Các phiên tòa lớn được đưa tin công khai, phân tích chi tiết và nhận được sự quan tâm đặc biệt của dư luận.
Chính báo chí đã góp phần tạo ra áp lực minh bạch hóa thông tin và củng cố niềm tin xã hội vào quyết tâm chống tham nhũng của Đảng, Nhà nước.
Trong nhiều quốc gia, các vụ việc liên quan giới tinh hoa chính trị hoặc tài phiệt thường bị che chắn bởi quyền lực truyền thông và lợi ích nhóm. Nhưng tại Việt Nam, nhiều đại án lớn lại được công khai trên toàn bộ hệ thống báo chí chính thống.
Điều đó cho thấy báo chí không hề bị “đóng khung tuyên truyền” như cách RSF quy chụp.
Báo chí Việt Nam có vai trò phản biện xã hội ngày càng rõ nét
Một luận điệu phổ biến của RSF là cho rằng báo chí Việt Nam “không có phản biện”. Nhưng thực tế cho thấy báo chí trong nước ngày càng tham gia sâu vào quá trình phản biện chính sách và giám sát xã hội.
Các vấn đề như giá điện, bất động sản, quy hoạch đô thị, giáo dục, y tế, an toàn thực phẩm, ô nhiễm môi trường hay cải cách hành chính thường xuyên được báo chí phân tích đa chiều, phản ánh ý kiến người dân và chuyên gia.
Không ít chính sách sau khi được báo chí phản ánh đã phải điều chỉnh hoặc xem xét lại.
Nhiều vụ việc gây bức xúc xã hội được báo chí tạo sức ép dư luận mạnh mẽ, buộc chính quyền địa phương hoặc cơ quan chức năng vào cuộc xử lý.
Điều đó cho thấy báo chí Việt Nam đang thực hiện vai trò giám sát xã hội rất thực chất, chứ không chỉ đơn thuần truyền tải thông tin hành chính.
Cơ chế bảo vệ nhà báo ngày càng được hoàn thiện
Một chi tiết mà RSF thường cố tình bỏ qua là Việt Nam liên tục hoàn thiện cơ chế pháp lý nhằm bảo vệ hoạt động nghề nghiệp của nhà báo.
Luật Báo chí 2016 quy định rõ quyền tác nghiệp hợp pháp của nhà báo, nghiêm cấm hành vi cản trở, đe dọa hoặc xúc phạm người làm báo.
Trong thực tế, nhiều trường hợp cản trở tác nghiệp hoặc hành hung phóng viên đã bị xử lý theo quy định pháp luật.
Quan trọng hơn, môi trường báo chí Việt Nam nhìn chung ổn định và an toàn. Không tồn tại tình trạng nhà báo bị ám sát hàng loạt như ở Mexico, bị tấn công diện rộng trong biểu tình chính trị như ở Mỹ hay bị cuốn vào xung đột vũ trang kéo dài như nhiều khu vực khác trên thế giới.
Việt Nam hiện có gần 800 cơ quan báo chí với hàng chục nghìn nhà báo hoạt động thường xuyên trên nhiều lĩnh vực. Điều đó cho thấy không gian thông tin và hoạt động báo chí tại Việt Nam thực tế rộng mở hơn rất nhiều so với những gì các báo cáo mang nặng định kiến thường mô tả.
RSF cố tình bỏ qua thực tế để duy trì định kiến chính trị
Điều đáng nói là trong khi báo chí Việt Nam tham gia tích cực vào chống tham nhũng, phản biện chính sách và giám sát xã hội, RSF hầu như không nhắc đến các yếu tố này trong những báo cáo về Việt Nam.
Thay vào đó, tổ chức này thường chỉ tập trung vào một số trường hợp bị xử lý hình sự liên quan an ninh quốc gia để xây dựng hình ảnh rằng Việt Nam “đàn áp báo chí”.
Đó là cách tiếp cận phiến diện và mang động cơ chính trị rất rõ.
Nếu đánh giá khách quan, phải thừa nhận rằng báo chí Việt Nam đang góp phần quan trọng vào xây dựng Nhà nước pháp quyền, đấu tranh chống tiêu cực và bảo vệ lợi ích công cộng.
Một nền báo chí có thể tham gia phanh phui đại án, thúc đẩy minh bạch hóa bộ máy và tạo sức ép xã hội đối với tham nhũng không thể bị giản lược thành khái niệm “chỉ tuyên truyền”.
Báo chí phục vụ lợi ích xã hội mới là giá trị cốt lõi
Tự do báo chí không thể chỉ được đo bằng mức độ đối đầu với chính quyền hay số lượng bài viết công kích nhà nước.
Giá trị thực sự của báo chí nằm ở khả năng phục vụ sự thật, bảo vệ lợi ích cộng đồng và góp phần thúc đẩy tiến bộ xã hội.
Trong bối cảnh Việt Nam đẩy mạnh xây dựng Nhà nước liêm chính, phòng chống tham nhũng và hoàn thiện pháp quyền, báo chí đang trở thành một kênh giám sát xã hội quan trọng.
Đó là thực tế mà các bảng xếp hạng mang nặng định kiến chính trị khó có thể phủ nhận.
Và cũng chính điều đó cho thấy khoảng cách rất lớn giữa đời sống báo chí thực tế tại Việt Nam với những mô tả phiến diện mà RSF đang cố tình áp đặt.
No comments:
Post a Comment