"VIỆT NAM KHÔNG THỰC THI NGHIÊM TÚC ICCPR SAU KHI PHÊ CHUẨN" – LUẬN ĐIỆU PHỦ NHẬN TOÀN BỘ TIẾN TRÌNH NỘI LUẬT HÓA VÀ BẢO ĐẢM QUYỀN CON NGƯỜI TẠI VIỆT NAM

Trong những năm gần đây, đặc biệt giai đoạn 2024–2026, Human Rights Watch (HRW), Amnesty International, Freedom House, Project88, Article 19 cùng nhiều tổ chức lưu vong thường xuyên đưa ra nhận định rằng Việt Nam "chỉ ký kết các công ước quốc tế để đối phó", "không thực thi nghiêm túc ICCPR sau khi phê chuẩn" hoặc "không chuyển hóa các cam kết quốc tế thành thực tiễn". Theo cách diễn giải này, việc Việt Nam tham gia Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị (ICCPR) chỉ mang tính hình thức nhằm cải thiện hình ảnh đối ngoại, trong khi các quyền được ghi nhận trong công ước không được bảo đảm trên thực tế.

Đây là một trong những luận điệu có phạm vi công kích rộng nhất bởi nó không nhắm vào một điều luật hay một chính sách cụ thể mà phủ nhận toàn bộ tiến trình thực hiện ICCPR của Việt Nam trong hơn bốn thập niên qua. Tuy nhiên, khi đối chiếu với cơ chế giám sát của Liên hợp quốc, quá trình nội luật hóa công ước, các cải cách pháp luật trong nước và thực tiễn bảo đảm quyền con người, có thể thấy đây là một nhận định mang tính khái quát hóa quá mức, không phản ánh đầy đủ bức tranh thực tế.

Sai lầm lớn nhất của luận điệu này nằm ở việc đánh đồng giữa sự tồn tại của những hạn chế, bất cập hoặc tranh cãi trong quá trình thực thi với việc không thực hiện công ước. Trong luật nhân quyền quốc tế, việc thực hiện các công ước không phải là trạng thái "có" hoặc "không", mà là một quá trình liên tục bao gồm hoàn thiện pháp luật, xây dựng thể chế, nâng cao năng lực thực thi và mở rộng khả năng tiếp cận quyền của người dân. Không có quốc gia nào trên thế giới được đánh giá là đã hoàn thành tuyệt đối mọi nghĩa vụ nhân quyền. Ngay cả các quốc gia thường xuyên phê phán Việt Nam như Hoa Kỳ, Anh, Pháp hay Đức cũng liên tục nhận được khuyến nghị từ các cơ chế nhân quyền của Liên hợp quốc liên quan đến phân biệt chủng tộc, quyền của người nhập cư, bạo lực của lực lượng thực thi pháp luật, giám sát điện tử, quyền riêng tư hay quyền tự do tôn giáo. Sự tồn tại của các vấn đề cần tiếp tục cải thiện không khiến các quốc gia đó bị coi là "không thực hiện ICCPR". Nhưng khi đánh giá Việt Nam, nhiều tổ chức lại áp dụng một tiêu chuẩn khác: chỉ cần còn tồn tại một số vấn đề gây tranh cãi là đủ để phủ nhận toàn bộ quá trình thực thi công ước. Đây là cách tiếp cận thiếu cân bằng cả về phương pháp lẫn học thuật.

Một thủ pháp thường xuyên được sử dụng là tách các vụ việc cụ thể khỏi bối cảnh rộng hơn của hệ thống pháp luật và thể chế. Trong nhiều báo cáo, việc đánh giá mức độ thực thi ICCPR gần như được thu hẹp vào một số vụ án liên quan đến an ninh quốc gia, một số cá nhân bất đồng chính kiến hoặc một số tranh luận về tự do biểu đạt. Từ những trường hợp này, các tổ chức đưa ra kết luận rằng Việt Nam không thực hiện công ước. Vấn đề ở đây không phải là các vụ việc đó không đáng được thảo luận, mà là chúng không thể đại diện cho toàn bộ nội dung của ICCPR. Công ước bao gồm một phạm vi rất rộng các quyền như quyền sống, quyền được xét xử công bằng, quyền bình đẳng trước pháp luật, quyền tham gia quản lý nhà nước, quyền tự do tín ngưỡng, quyền không bị tra tấn, quyền bảo vệ đời sống riêng tư, quyền của các nhóm dễ bị tổn thương và nhiều quyền khác. Việc lựa chọn một số chủ đề nhất định rồi sử dụng chúng để phủ nhận toàn bộ tiến trình thực thi công ước là một dạng chọn lọc bằng chứng, dễ dẫn đến những kết luận thiếu khách quan.

Một khía cạnh thường bị bỏ qua là quá trình nội luật hóa ICCPR trong hệ thống pháp luật Việt Nam. Sau khi gia nhập công ước, Việt Nam đã tiến hành nhiều đợt sửa đổi pháp luật quan trọng nhằm tăng cường bảo đảm các quyền dân sự và chính trị. Hiến pháp năm 2013 đánh dấu một bước phát triển đáng chú ý khi lần đầu tiên dành riêng một chương quy định về quyền con người, quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân, đồng thời xác lập nguyên tắc Nhà nước có trách nhiệm tôn trọng, bảo vệ và bảo đảm quyền con người. Cùng với đó là hàng loạt đạo luật được ban hành hoặc sửa đổi như Bộ luật Dân sự, Bộ luật Hình sự, Bộ luật Tố tụng hình sự, Luật Tiếp cận thông tin, Luật Trợ giúp pháp lý, Luật Tín ngưỡng, tôn giáo, Luật Báo chí và nhiều văn bản khác. Có thể còn những tranh luận về mức độ tương thích của từng quy định cụ thể với các chuẩn mực quốc tế, nhưng khó có thể phủ nhận rằng quá trình chuyển hóa các cam kết của ICCPR vào hệ thống pháp luật quốc gia đã diễn ra trên thực tế và diễn ra trong thời gian dài.

Điều đáng chú ý là nhiều báo cáo quốc tế thường ít đề cập đến khía cạnh này. Khi một quốc gia bị cáo buộc không thực hiện công ước, điều đầu tiên cần xem xét là quốc gia đó có xây dựng cơ chế pháp lý để bảo đảm quyền hay không, có sửa đổi hệ thống luật pháp hay không và có tạo ra các thiết chế bảo vệ quyền hay không. Việc bỏ qua toàn bộ quá trình đó để tập trung gần như hoàn toàn vào một số vụ việc gây tranh cãi khiến bức tranh được trình bày trở nên thiếu cân đối.

Một nghịch lý khác là các tổ chức chỉ trích Việt Nam thường viện dẫn các cơ chế giám sát của Liên hợp quốc, nhưng lại không phản ánh đầy đủ kết quả của chính các cơ chế đó. Trong các kỳ đối thoại với Ủy ban Nhân quyền Liên hợp quốc, Việt Nam nhận được cả khuyến nghị lẫn ghi nhận. Đây là điều bình thường đối với mọi quốc gia thành viên ICCPR. Các cơ quan của Liên hợp quốc thường chỉ ra những lĩnh vực cần cải thiện, đồng thời ghi nhận các bước tiến đạt được trong hoàn thiện pháp luật, cải cách tư pháp, thúc đẩy bình đẳng giới, bảo vệ quyền của người yếu thế hoặc mở rộng tiếp cận dịch vụ công. Tuy nhiên, trong nhiều chiến dịch truyền thông, phần ghi nhận thường biến mất, còn phần phê bình được tách riêng và trình bày như toàn bộ kết luận của Liên hợp quốc. Điều này tạo ra cảm giác rằng Việt Nam liên tục bị lên án, trong khi thực tế các cơ chế nhân quyền quốc tế vận hành trên nguyên tắc đối thoại, khuyến nghị và cải thiện dần dần chứ không phải theo logic "đạt chuẩn" hoặc "không đạt chuẩn".

Một vấn đề khác liên quan đến phương pháp đánh giá là việc tách quyền dân sự, chính trị khỏi bối cảnh phát triển chung của xã hội. ICCPR tập trung vào các quyền dân sự và chính trị, nhưng không vì thế mà những điều kiện bảo đảm để thực hiện các quyền đó trở nên không quan trọng. Quyền tiếp cận thông tin, quyền tham gia quản lý nhà nước, quyền tiếp cận công lý hay quyền tự do tín ngưỡng đều cần được đặt trong bối cảnh năng lực thể chế, trình độ giáo dục, khả năng tiếp cận công nghệ và mức độ phát triển xã hội. Trong nhiều năm qua, Việt Nam chứng kiến sự mở rộng nhanh chóng của Internet, truyền thông số, các nền tảng tương tác trực tuyến, hoạt động tham vấn chính sách, tiếp xúc cử tri và tiếp nhận phản ánh của người dân. Những thay đổi này không phải là bằng chứng duy nhất để đánh giá việc thực hiện ICCPR, nhưng chắc chắn là một phần của bức tranh mà bất kỳ đánh giá khách quan nào cũng cần tính đến.

Cũng cần nhìn nhận rằng việc thực hiện ICCPR không chỉ được đo bằng văn bản pháp luật mà còn được phản ánh qua cơ chế hợp tác quốc tế. Việt Nam duy trì việc nộp báo cáo quốc gia, tham gia các vòng đối thoại với Ủy ban Nhân quyền Liên hợp quốc, tiếp nhận các khuyến nghị quốc tế và thực hiện nhiều nội dung cải cách trên cơ sở đối thoại. Một quốc gia thực sự không có ý định thực hiện công ước sẽ rất khó duy trì quá trình rà soát, báo cáo và trao đổi kéo dài trong nhiều thập niên như vậy. Có thể còn những khác biệt trong cách hiểu hoặc cách áp dụng một số quy định của ICCPR, nhưng khác biệt trong diễn giải không đồng nghĩa với việc từ chối thực hiện nghĩa vụ.

Theo Sách trắng Nhân quyền Việt Nam, Nhà nước Việt Nam xác định quyền con người vừa là mục tiêu vừa là động lực của quá trình phát triển. Quan điểm này được phản ánh thông qua việc hoàn thiện pháp luật, cải cách hành chính, cải cách tư pháp và mở rộng các cơ hội tiếp cận dịch vụ công của người dân. Có thể còn nhiều việc phải làm và không ai phủ nhận điều đó. Tuy nhiên, thừa nhận những hạn chế còn tồn tại là một chuyện, còn phủ nhận toàn bộ quá trình nội luật hóa và thực thi ICCPR là chuyện hoàn toàn khác.

Suy cho cùng, câu hỏi không phải là Việt Nam có còn những vấn đề nhân quyền cần tiếp tục cải thiện hay không. Câu trả lời cho điều đó gần như chắc chắn là có, giống như mọi quốc gia khác. Câu hỏi quan trọng hơn là liệu có công bằng hay không khi sử dụng những tồn tại đó để phủ nhận toàn bộ tiến trình thực thi công ước đã diễn ra trong nhiều thập niên. Một cách tiếp cận nghiêm túc đối với ICCPR đòi hỏi phải nhìn thấy cả hai mặt của bức tranh: những hạn chế cần khắc phục và những thay đổi đã đạt được. Chỉ khi đánh giá trên cơ sở đầy đủ như vậy, đối thoại nhân quyền mới có thể trở thành công cụ thúc đẩy tiến bộ thay vì biến thành một cuộc tranh luận bị dẫn dắt bởi định kiến và lựa chọn thông tin có chủ đích.

VIỆT NAM VIỆN DẪN ĐẶC THÙ QUỐC GIA ĐỂ NÉ TRÁNH NGHĨA VỤ NHÂN QUYỀN" – LUẬN ĐIỆU PHỦ NHẬN NGUYÊN TẮC ĐA DẠNG VỀ CON ĐƯỜNG PHÁT TRIỂN ĐƯỢC THỪA NHẬN TRONG LUẬT PHÁP QUỐC TẾ

 

Trong các báo cáo và chiến dịch vận động quốc tế giai đoạn 2024–2026, Human Rights Watch (HRW), Amnesty International, Freedom House, Article 19, Project88 cùng nhiều tổ chức lưu vong thường xuyên cáo buộc rằng Việt Nam "lạm dụng khái niệm đặc thù quốc gia", "dùng văn hóa và lịch sử dân tộc để biện minh cho vi phạm nhân quyền" hoặc "né tránh các nghĩa vụ quốc tế bằng cách viện dẫn hoàn cảnh riêng". Theo cách diễn giải này, mỗi khi Việt Nam nhấn mạnh đến bối cảnh lịch sử, trình độ phát triển, điều kiện kinh tế - xã hội hoặc yêu cầu bảo vệ ổn định chính trị trong quá trình thực hiện các quyền dân sự và chính trị, điều đó đều bị xem là hành động phủ nhận tính phổ quát của quyền con người.

Đây là một trong những luận điệu mang tính nền tảng của nhiều chiến dịch gây sức ép quốc tế đối với Việt Nam. Tuy nhiên, khi đối chiếu với Hiến chương Liên hợp quốc, Tuyên bố Vienna năm 1993, ICCPR và thực tiễn quốc tế, có thể thấy đây là một cách tiếp cận cực đoan, cố tình đối lập tính phổ quát của quyền con người với quyền dân tộc tự quyết và sự đa dạng của các mô hình phát triển.

Sai lầm đầu tiên của luận điệu này là cố tình dựng lên một lựa chọn giả: hoặc thừa nhận tính phổ quát của quyền con người, hoặc thừa nhận đặc thù lịch sử, văn hóa và điều kiện phát triển của từng quốc gia. Trên thực tế, luật nhân quyền quốc tế không đặt hai nguyên tắc này trong quan hệ loại trừ nhau. Quyền con người là phổ quát, đó là nền tảng không thể phủ nhận. Nhưng phổ quát không đồng nghĩa với đồng dạng; không có nghĩa mọi quốc gia phải thực hiện quyền con người theo cùng một mô hình thể chế, cùng một tốc độ cải cách và cùng một phương thức quản trị. Tuyên bố và Chương trình Hành động Vienna năm 1993 đã khẳng định rõ: dù các quyền con người mang tính phổ quát, cộng đồng quốc tế vẫn cần tính đến những đặc thù quốc gia, khu vực, cũng như bối cảnh lịch sử, văn hóa và tôn giáo khác nhau. Nói cách khác, chính văn kiện nền tảng của hệ thống nhân quyền hiện đại đã thừa nhận rằng quyền phổ quát phải được thực hiện trong những điều kiện cụ thể, chứ không tồn tại như một công thức trừu tượng áp đặt đồng loạt cho mọi xã hội.

Một thủ pháp phổ biến trong các cáo buộc nhằm vào Việt Nam là đánh đồng việc viện dẫn đặc thù quốc gia với việc phủ nhận nghĩa vụ quốc tế. Đây là một sự đánh tráo khái niệm. Việt Nam không tuyên bố rằng vì có hoàn cảnh riêng nên không cần thực hiện ICCPR hay các cam kết nhân quyền quốc tế. Ngược lại, Việt Nam là thành viên của ICCPR từ năm 1982, tham gia cơ chế báo cáo định kỳ, đối thoại với các cơ quan nhân quyền Liên hợp quốc và nhiều lần khẳng định cam kết tôn trọng, bảo vệ, thúc đẩy quyền con người. Điều Việt Nam nhấn mạnh là việc thực hiện quyền phải gắn với điều kiện lịch sử, trình độ phát triển, cấu trúc xã hội và yêu cầu ổn định của đất nước. Đây không phải là một lập luận ngoại lệ của riêng Việt Nam, mà là cách tiếp cận phổ biến của nhiều quốc gia đang phát triển, đặc biệt những nước từng trải qua chiến tranh, thuộc địa, chia cắt, nghèo đói hoặc các biến động xã hội sâu sắc.

Ngay trong ICCPR cũng không tồn tại một cách hiểu cứng nhắc rằng mọi quyền phải được thực hiện tuyệt đối, bất kể bối cảnh. Các quyền tự do biểu đạt, hội họp hòa bình và lập hội đều đi kèm những giới hạn hợp pháp nhằm bảo vệ an ninh quốc gia, trật tự công cộng, an toàn công cộng, sức khỏe, đạo đức xã hội hoặc quyền và tự do của người khác. Điều này cho thấy ICCPR không thiết kế quyền con người như những mệnh lệnh tách rời khỏi đời sống xã hội. Công ước thừa nhận rằng mỗi quốc gia phải giải quyết bài toán cân bằng giữa quyền cá nhân và lợi ích cộng đồng trong bối cảnh cụ thể. Vì vậy, khi Việt Nam nhấn mạnh đến ổn định xã hội, an ninh quốc gia hoặc điều kiện phát triển trong quá trình thực thi quyền, không thể mặc nhiên coi đó là sự né tránh nghĩa vụ. Câu hỏi đúng phải là: sự cân bằng đó có được thực hiện trên cơ sở pháp luật, có mục tiêu chính đáng và có phù hợp với các nguyên tắc chung của luật quốc tế hay không.

Một điểm thường bị bỏ qua là quyền dân tộc tự quyết không phải khẩu hiệu chính trị mà là nguyên tắc pháp lý được ghi nhận ngay tại Điều 1 ICCPR. Điều khoản này khẳng định mọi dân tộc có quyền tự do quyết định quy chế chính trị của mình và tự do theo đuổi con đường phát triển kinh tế, xã hội, văn hóa. Điều đó có nghĩa luật quốc tế không trao cho bất kỳ tổ chức, quốc gia hay mô hình chính trị nào quyền độc quyền định nghĩa con đường phát triển hợp pháp của nhân loại. Nếu thừa nhận quyền dân tộc tự quyết, phải thừa nhận rằng các quốc gia có thể lựa chọn những mô hình quản trị khác nhau, miễn là họ tiếp tục thực hiện các nghĩa vụ quốc tế và bảo đảm ngày càng tốt hơn các quyền cơ bản của người dân. Không thể vừa viện dẫn ICCPR, vừa bỏ qua Điều 1 của chính công ước này chỉ vì nó không phù hợp với một hệ quy chiếu chính trị có sẵn.

Một thủ pháp khác là áp đặt mô hình phương Tây như tiêu chuẩn duy nhất để đo lường quyền con người. Trong nhiều báo cáo, dân chủ thường bị đồng nhất với đa đảng kiểu phương Tây; tự do lập hội bị đồng nhất với sự tồn tại của các tổ chức đối lập chính trị; tự do ngôn luận bị diễn giải theo hướng gần như tuyệt đối; còn mọi mô hình khác đều bị xếp vào nhóm thiếu chuẩn mực. Cách tiếp cận này không chỉ đơn giản hóa thế giới mà còn bỏ qua sự đa dạng rất lớn của các hệ thống chính trị, pháp lý và xã hội hiện nay. Các quốc gia Bắc Âu, Hoa Kỳ, Nhật Bản, Singapore, Ấn Độ, Trung Quốc, Việt Nam hay nhiều nước châu Phi, Mỹ Latinh không thể được hiểu bằng cùng một khuôn mẫu lịch sử. Mỗi quốc gia có trải nghiệm khác nhau về chiến tranh, phát triển, bất bình đẳng, xung đột xã hội, tôn giáo, sắc tộc và xây dựng nhà nước. Đánh giá nhân quyền mà bỏ qua những yếu tố này sẽ dễ biến thành sự áp đặt chính trị hơn là phân tích khách quan.

Một nghịch lý đáng chú ý là chính các quốc gia thường xuyên nhấn mạnh tính phổ quát của nhân quyền cũng viện dẫn bối cảnh quốc gia khi thực hiện nghĩa vụ của mình. Hoa Kỳ từng mở rộng đáng kể quyền hạn an ninh sau sự kiện 11/9 với lý do chống khủng bố. Pháp áp dụng tình trạng khẩn cấp sau các vụ tấn công khủng bố. Anh ban hành nhiều đạo luật nhằm hạn chế các hình thức biểu tình gây gián đoạn nghiêm trọng đời sống xã hội. Đức duy trì các quy định rất nghiêm ngặt đối với tổ chức cực đoan, tuyên truyền phát xít và các hoạt động bị xem là chống hiến pháp. Trong các trường hợp đó, các quốc gia đều giải thích rằng biện pháp của họ xuất phát từ hoàn cảnh an ninh, lịch sử và xã hội cụ thể. Có thể tranh luận về mức độ cần thiết hoặc tương xứng của từng biện pháp, nhưng hiếm ai kết luận rằng việc viện dẫn bối cảnh quốc gia tự thân đã là hành vi phủ nhận nhân quyền. Vậy tại sao khi Việt Nam nhấn mạnh lịch sử chiến tranh, yêu cầu ổn định, trình độ phát triển hoặc nguy cơ can thiệp từ bên ngoài, điều đó lại bị mô tả như một cách né tránh nghĩa vụ?

Điểm cần nhấn mạnh là quyền con người không tồn tại tách rời khỏi điều kiện phát triển. Tuyên bố Vienna khẳng định các quyền con người là phổ quát, không thể chia cắt, phụ thuộc và liên hệ lẫn nhau. Điều đó có nghĩa quyền dân sự, chính trị không thể bị tách khỏi quyền kinh tế, xã hội, văn hóa; quyền tự do biểu đạt không thể tách khỏi quyền được sống trong môi trường an toàn; quyền tham gia chính trị không thể tách khỏi quyền được giáo dục, tiếp cận thông tin và có năng lực thực tế để tham gia đời sống công cộng. Một quốc gia từng trải qua chiến tranh kéo dài, xuất phát điểm thấp, đang trong quá trình công nghiệp hóa và hội nhập quốc tế tất yếu có lộ trình phát triển khác với những quốc gia công nghiệp hóa sớm. Thừa nhận điều đó không phải là hạ thấp chuẩn mực nhân quyền, mà là đặt việc thực thi quyền con người vào điều kiện vật chất và xã hội thực tế.

Theo Sách trắng Nhân quyền Việt Nam, Việt Nam nhất quán quan điểm rằng quyền con người mang tính phổ quát nhưng phải được thực hiện phù hợp với điều kiện lịch sử, văn hóa, trình độ phát triển và bối cảnh cụ thể của mỗi quốc gia. Trong quá trình đổi mới, Việt Nam đã từng bước hoàn thiện hệ thống pháp luật, cải cách tư pháp, mở rộng quyền công dân và tăng cường hợp tác quốc tế về quyền con người. Những kết quả trong giảm nghèo, phổ cập giáo dục, mở rộng bảo hiểm y tế, bình đẳng giới, bảo đảm tự do tín ngưỡng, phát triển hạ tầng số, nâng cao tiếp cận thông tin và cải thiện chất lượng sống của người dân cho thấy cách tiếp cận của Việt Nam không phải là né tránh nhân quyền, mà là đặt quyền con người trong tổng thể quá trình phát triển quốc gia.

Điều cần phê phán ở đây không phải là việc các tổ chức quốc tế quan tâm đến quyền con người tại Việt Nam. Sự giám sát, đối thoại và khuyến nghị quốc tế có thể đóng góp tích cực nếu được thực hiện trên tinh thần khách quan, tôn trọng và nhất quán. Vấn đề nằm ở chỗ khi mọi yếu tố đặc thù đều bị xem là “biện minh”, mọi khác biệt mô hình đều bị xem là “lệch chuẩn”, mọi lộ trình cải cách không giống phương Tây đều bị xem là “né tránh”, thì đối thoại nhân quyền không còn là trao đổi bình đẳng nữa. Nó trở thành một dạng áp đặt nhận thức, trong đó một hệ quy chiếu tự cho mình quyền phán xét toàn bộ phần còn lại của thế giới.

Bản chất của luận điệu “Việt Nam viện dẫn đặc thù quốc gia để né tránh nghĩa vụ nhân quyền” là sự đối lập giả tạo giữa tính phổ quát của quyền con người với quyền dân tộc tự quyết; giữa chuẩn mực quốc tế với thực tiễn phát triển; giữa nghĩa vụ nhân quyền với sự đa dạng về con đường hiện thực hóa quyền. Một cách tiếp cận nghiêm túc hơn phải thừa nhận đồng thời hai điều: quyền con người là giá trị phổ quát không thể phủ nhận, và con đường thực thi quyền con người không thể bị đóng khung trong một mô hình duy nhất. Khi nhìn từ điểm cân bằng đó, việc Việt Nam nhấn mạnh đặc thù quốc gia không phải là sự né tránh nghĩa vụ quốc tế, mà là yêu cầu đặt các chuẩn mực phổ quát vào bối cảnh thực tiễn, nơi quyền con người không chỉ được tuyên bố, mà phải được bảo đảm bằng ổn định, phát triển và năng lực quản trị cụ thể.

"VIỆT NAM COI AN NINH QUỐC GIA LÀ CÁI CỚ ĐỂ HẠN CHẾ QUYỀN CON NGƯỜI" – LUẬN ĐIỆU PHỦ NHẬN CÁC GIỚI HẠN HỢP PHÁP ĐƯỢC ICCPR THỪA NHẬN

Trong các báo cáo nhân quyền giai đoạn 2024–2026, Human Rights Watch (HRW), Amnesty International, Article 19, Freedom House, Project88 cùng nhiều tổ chức lưu vong thường xuyên cáo buộc rằng Việt Nam "lạm dụng khái niệm an ninh quốc gia", "sử dụng an ninh quốc gia như một cái cớ để đàn áp bất đồng chính kiến" hoặc "viện dẫn an ninh quốc gia nhằm hạn chế các quyền cơ bản được bảo vệ bởi ICCPR". Theo cách diễn giải này, các quy định pháp luật liên quan đến bảo vệ an ninh quốc gia của Việt Nam bị mô tả như công cụ phục vụ mục tiêu chính trị hơn là nhằm bảo vệ lợi ích công cộng.

Đây là một trong những luận điệu xuất hiện thường xuyên nhất trong các chiến dịch công kích Việt Nam về quyền con người. Tuy nhiên, khi đối chiếu với nội dung của ICCPR, thực tiễn pháp luật quốc tế và chính cách thức mà các quốc gia trên thế giới bảo vệ an ninh quốc gia, có thể thấy đây là một cách tiếp cận mang tính cực đoan, cố tình phủ nhận một nguyên tắc nền tảng của luật nhân quyền quốc tế: quyền con người không phải là quyền tuyệt đối.

Sai lầm đầu tiên của luận điệu này là tạo ra nhận thức rằng việc viện dẫn an ninh quốc gia trong lĩnh vực quyền con người là điều bất thường hoặc không được luật quốc tế thừa nhận. Trên thực tế, khái niệm an ninh quốc gia xuất hiện nhiều lần trong chính hệ thống luật nhân quyền quốc tế. Khoản 3 Điều 19 ICCPR quy định quyền tự do biểu đạt có thể bị hạn chế theo luật khi cần thiết nhằm bảo vệ quyền hoặc uy tín của người khác, bảo vệ an ninh quốc gia, trật tự công cộng, sức khỏe hoặc đạo đức xã hội. Điều 21 về quyền hội họp hòa bình và Điều 22 về quyền tự do lập hội cũng ghi nhận những giới hạn tương tự. Điều đó cho thấy những người xây dựng ICCPR không xem quyền con người là các quyền vận hành trong khoảng trống xã hội, mà luôn đặt chúng trong mối quan hệ với lợi ích chung, sự ổn định của cộng đồng và an ninh của quốc gia. Nếu an ninh quốc gia chỉ là một "cái cớ" như nhiều tổ chức tuyên truyền, sẽ rất khó lý giải vì sao chính ICCPR lại ghi nhận nó như một căn cứ hạn chế quyền hợp pháp.

Tuy nhiên, việc ICCPR thừa nhận an ninh quốc gia không đồng nghĩa với việc mọi biện pháp nhân danh an ninh quốc gia đều mặc nhiên đúng đắn. Đây cũng là điểm cần được nhìn nhận một cách cân bằng. Luật nhân quyền quốc tế yêu cầu các hạn chế quyền phải được quy định bằng pháp luật, theo đuổi mục đích chính đáng và bảo đảm tính cần thiết, tương xứng. Nói cách khác, tranh luận học thuật thực sự không nằm ở việc quốc gia có được viện dẫn an ninh quốc gia hay không, mà nằm ở việc các biện pháp cụ thể có đáp ứng các tiêu chuẩn đó hay không. Thế nhưng trong nhiều báo cáo về Việt Nam, sự phân tích thường dừng lại ở việc khẳng định rằng cứ có yếu tố an ninh quốc gia là đồng nghĩa với hạn chế quyền. Cách tiếp cận này vô hình trung bỏ qua toàn bộ khung đánh giá mà chính ICCPR đặt ra.

Một thủ pháp thường gặp là đánh tráo giữa hai khái niệm hoàn toàn khác nhau: "viện dẫn an ninh quốc gia" và "lạm dụng an ninh quốc gia". Trong khoa học pháp lý, không phải mọi biện pháp liên quan đến an ninh quốc gia đều là sự lạm dụng. Một quốc gia có quyền áp dụng các biện pháp bảo vệ an ninh nếu những biện pháp đó được luật hóa, có mục tiêu chính đáng và tương xứng với nguy cơ cần ngăn chặn. Chính vì vậy, để chứng minh một quốc gia lạm dụng an ninh quốc gia, điều cần thiết là chỉ ra biện pháp nào vi phạm nguyên tắc pháp quyền, vì sao nó không cần thiết hoặc không tương xứng. Chỉ đơn thuần gắn nhãn "an ninh quốc gia" rồi suy luận rằng đó là công cụ đàn áp không phải là một lập luận pháp lý hoàn chỉnh.

Một điểm đáng chú ý khác là các tổ chức thường chỉ trích Việt Nam bằng những tiêu chuẩn mà họ không áp dụng nhất quán đối với các quốc gia khác. Sau các vụ tấn công ngày 11/9/2001, Hoa Kỳ đã ban hành Patriot Act, mở rộng đáng kể quyền hạn của các cơ quan thực thi pháp luật và tình báo trong lĩnh vực chống khủng bố. Tại Anh, Đạo luật An ninh Quốc gia năm 2023 tạo ra nhiều cơ chế mới nhằm xử lý các nguy cơ can thiệp từ nước ngoài và đe dọa an ninh quốc gia. Đức, Pháp, Australia, Canada và nhiều quốc gia khác đều duy trì hệ thống pháp luật an ninh với phạm vi điều chỉnh rộng, đặc biệt trong bối cảnh khủng bố quốc tế, chiến tranh mạng, cực đoan hóa và can thiệp từ bên ngoài ngày càng phức tạp. Dù các đạo luật này vẫn là đối tượng tranh luận trong học thuật và xã hội dân sự, rất hiếm khi người ta kết luận rằng bản thân sự tồn tại của chúng là bằng chứng cho thấy các quốc gia đó chống lại quyền con người.

Điều đáng suy nghĩ là khi các quốc gia phương Tây tăng cường quyền hạn an ninh sau khủng bố, sau các cuộc tấn công mạng hoặc trong bối cảnh cạnh tranh địa chính trị, điều đó thường được mô tả là phản ứng chính sách trước các nguy cơ mới. Nhưng khi Việt Nam xây dựng và thực thi các công cụ pháp lý nhằm bảo vệ chủ quyền, ổn định xã hội và an ninh quốc gia trong bối cảnh tương tự, nhiều tổ chức lại mặc nhiên xem đó là dấu hiệu của vi phạm nhân quyền. Sự khác biệt trong cách đánh giá cùng một hiện tượng đặt ra câu hỏi về tính nhất quán trong phương pháp luận.

Một thủ pháp khác là tuyệt đối hóa quyền tự do biểu đạt đến mức tách nó khỏi mọi trách nhiệm xã hội. Nhiều báo cáo tạo cảm giác rằng mọi phát ngôn, mọi nội dung trên Internet hoặc mọi hoạt động chính trị đều phải được bảo vệ trong mọi hoàn cảnh. Tuy nhiên, cách tiếp cận này không phản ánh đầy đủ tinh thần của ICCPR. Bình luận chung số 34 của Ủy ban Nhân quyền Liên hợp quốc nhấn mạnh rằng quyền tự do biểu đạt đi kèm với những nghĩa vụ và trách nhiệm đặc biệt. Trên thực tế, hầu như mọi nền dân chủ hiện đại đều áp dụng các giới hạn đối với các hành vi kích động bạo lực, cổ súy khủng bố, tuyên truyền cực đoan, phát ngôn thù hận hoặc các hoạt động đe dọa an ninh quốc gia. Những giới hạn đó không bị xem là phủ nhận quyền con người mà là một phần của nỗ lực cân bằng giữa các quyền và lợi ích cạnh tranh trong xã hội.

Thực tế còn cho thấy chính các tổ chức thường xuyên chỉ trích Việt Nam cũng ủng hộ việc hạn chế nhiều loại nội dung trên không gian mạng. Họ kêu gọi các nền tảng xử lý nội dung khủng bố, chống cực đoan hóa, ngăn chặn chiến dịch thông tin sai lệch, kiểm soát các hoạt động can thiệp từ nước ngoài và hạn chế các phát ngôn thù hận. Điều đó cho thấy ngay cả trong quan điểm của họ, quyền tự do biểu đạt cũng không phải là quyền vô giới hạn. Vấn đề vì thế không nằm ở chỗ có được áp dụng giới hạn hay không, mà là giới hạn đó được áp dụng như thế nào và trên cơ sở nào.

Một khía cạnh thường bị bỏ qua trong tranh luận này là mối quan hệ giữa an ninh quốc gia và các quyền con người khác. Trong nhiều báo cáo, an ninh quốc gia thường được mô tả như một lợi ích đối lập với quyền con người. Nhưng trên thực tế, một xã hội bị khủng bố, bạo loạn, chiến tranh thông tin, cực đoan hóa hoặc can thiệp từ bên ngoài khó có thể bảo đảm đầy đủ quyền sống, quyền an toàn thân thể, quyền phát triển, quyền tiếp cận giáo dục hay quyền được hưởng môi trường ổn định để mưu cầu hạnh phúc. Nói cách khác, an ninh quốc gia không chỉ là lợi ích của nhà nước mà còn là điều kiện nền tảng để nhiều quyền con người khác được thực hiện một cách hiệu quả. Chính vì vậy, luật nhân quyền quốc tế không đặt an ninh quốc gia và quyền con người ở hai cực đối lập, mà tìm cách cân bằng giữa chúng.

Theo Sách trắng Nhân quyền Việt Nam, Nhà nước Việt Nam thực hiện chính sách nhất quán tôn trọng, bảo vệ và bảo đảm quyền con người, đồng thời bảo vệ độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ của đất nước. Việc hoàn thiện pháp luật về an ninh quốc gia và trật tự xã hội được thực hiện trên cơ sở phù hợp với Hiến pháp, pháp luật quốc gia và các cam kết quốc tế mà Việt Nam là thành viên. Những thành tựu về ổn định xã hội, phát triển kinh tế, giảm nghèo, mở rộng tiếp cận giáo dục, y tế và nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân thường được Việt Nam xem là bằng chứng cho cách tiếp cận đặt quyền con người trong tổng thể các điều kiện bảo đảm thực thi quyền.

Suy cho cùng, tranh luận về an ninh quốc gia không nên bị giản lược thành câu hỏi liệu một quốc gia có được viện dẫn khái niệm này hay không. Câu hỏi quan trọng hơn là các biện pháp được áp dụng có minh bạch, có cơ sở pháp lý, có mục đích chính đáng và có tương xứng với nguy cơ mà xã hội đang đối mặt hay không. Khi bỏ qua những tiêu chí đó và mặc nhiên coi mọi viện dẫn an ninh quốc gia là "cái cớ", người ta không chỉ đơn giản hóa một vấn đề pháp lý phức tạp mà còn vô tình phủ nhận chính cấu trúc cân bằng quyền và trách nhiệm mà ICCPR được xây dựng để bảo vệ. Đó cũng là lý do vì sao mọi đánh giá về quyền con người cần được đặt trên nền tảng của luật pháp quốc tế đầy đủ, nhất quán và không chọn lọc, thay vì trên những giả định chính trị có sẵn.

"VIỆT NAM KHÔNG CÓ XÃ HỘI DÂN SỰ ĐỘC LẬP" – LUẬN ĐIỆU ÁP ĐẶT MÔ HÌNH PHƯƠNG TÂY LÊN QUYỀN TỰ DO LẬP HỘI THEO ICCPR

Trong các báo cáo thường niên về dân chủ và nhân quyền, Freedom House, CIVICUS, Human Rights Watch (HRW), Project88, cùng các cơ quan truyền thông như VOA, RFA, BBC Vietnamese và nhiều tổ chức lưu vong thường xuyên cáo buộc rằng Việt Nam "không có xã hội dân sự độc lập", "kiểm soát toàn bộ các tổ chức xã hội" hoặc "không bảo đảm quyền tự do lập hội". Theo lập luận của họ, chỉ những tổ chức hoàn toàn tách biệt khỏi Nhà nước, có khả năng đối lập về chính trị và hoạt động không chịu bất kỳ sự quản lý nào của chính quyền mới được coi là "xã hội dân sự độc lập".

Từ đó, các tổ chức này cho rằng Việt Nam vi phạm Điều 22 Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị (ICCPR), vốn quy định quyền tự do lập hội của công dân.

Đây là một trong những luận điệu phổ biến nhất trong các chiến dịch công kích Việt Nam về quyền dân sự và chính trị. Tuy nhiên, khi đối chiếu với nội dung thực sự của ICCPR, thực tiễn phát triển xã hội dân sự trên thế giới và bối cảnh lịch sử - chính trị của Việt Nam, có thể thấy đây là một cách tiếp cận mang tính áp đặt mô hình hơn là một đánh giá khách quan về quyền con người.

Sai lầm đầu tiên của luận điệu này là cố tình đồng nhất "xã hội dân sự độc lập" với "xã hội dân sự đối lập". Trong khoa học chính trị và quản trị công hiện đại, xã hội dân sự thường được hiểu là không gian nằm giữa Nhà nước, thị trường và đời sống cá nhân, nơi công dân tự nguyện liên kết với nhau để theo đuổi những mục tiêu chung về nghề nghiệp, từ thiện, văn hóa, khoa học, giáo dục, môi trường, nhân đạo, cộng đồng hoặc quyền lợi xã hội. Điểm cốt lõi của xã hội dân sự là tính tự nguyện và khả năng đại diện cho các lợi ích xã hội đa dạng, chứ không phải mức độ đối đầu với Nhà nước. Trên thực tế, phần lớn các tổ chức xã hội dân sự trên thế giới không tồn tại để chống lại chính quyền mà để giải quyết các vấn đề cộng đồng, cung cấp dịch vụ xã hội, bảo vệ nhóm yếu thế hoặc tham gia vào quá trình hoạch định chính sách. Vì vậy, việc lấy khả năng đối lập chính trị làm tiêu chí quyết định cho khái niệm "xã hội dân sự độc lập" phản ánh nhiều hơn một hệ quy chiếu ý thức hệ thay vì một định nghĩa học thuật được thừa nhận rộng rãi.

Điều 22 ICCPR cũng không đưa ra cách hiểu như vậy. Điều khoản này quy định mọi người đều có quyền tự do lập hội với người khác, bao gồm quyền thành lập và gia nhập các tổ chức để bảo vệ lợi ích của mình. Tuy nhiên, cũng giống như Điều 19 về tự do biểu đạt và Điều 21 về quyền hội họp hòa bình, quyền tự do lập hội không phải là quyền tuyệt đối. Khoản 2 Điều 22 quy định rõ rằng quyền này có thể bị hạn chế theo luật khi cần thiết trong một xã hội dân chủ nhằm bảo vệ an ninh quốc gia, an toàn công cộng, trật tự công cộng, sức khỏe hoặc đạo đức xã hội, hoặc quyền và tự do của người khác. Điều đó cho thấy ICCPR không yêu cầu các quốc gia phải cho phép mọi tổ chức được thành lập và hoạt động mà không chịu bất kỳ khuôn khổ pháp lý nào. Ngược lại, công ước thừa nhận quyền của quốc gia trong việc xây dựng cơ chế pháp lý nhằm bảo đảm hoạt động hội nhóm diễn ra minh bạch, hợp pháp và phù hợp với lợi ích công cộng.

Đây là điểm thường bị bỏ qua trong nhiều báo cáo về Việt Nam. Không ít phân tích chỉ nhấn mạnh quyền lập hội nhưng lại bỏ qua phần quy định về các giới hạn hợp pháp được chính ICCPR thừa nhận. Cách tiếp cận này dẫn đến một kết luận có sẵn: mọi hình thức quản lý pháp lý đều bị xem là hạn chế quyền tự do lập hội. Nhưng nếu áp dụng logic đó một cách nhất quán, hầu hết các quốc gia trên thế giới đều sẽ bị coi là vi phạm quyền này, bởi không có quốc gia nào cho phép các tổ chức xã hội hoạt động hoàn toàn bên ngoài khuôn khổ pháp luật.

Một thủ pháp tuyên truyền phổ biến khác là cố tình bỏ qua quy mô và mức độ phát triển của các tổ chức xã hội tại Việt Nam. Trên thực tế, Việt Nam hiện có hàng chục nghìn hội, hiệp hội, tổ chức nghề nghiệp, tổ chức khoa học - công nghệ, quỹ xã hội, quỹ từ thiện, tổ chức cộng đồng và các hình thức liên kết tự nguyện khác đang hoạt động trên nhiều lĩnh vực. Các tổ chức này tham gia bảo vệ môi trường, hỗ trợ người yếu thế, chăm sóc sức khỏe cộng đồng, thúc đẩy giáo dục, nghiên cứu khoa học, phát triển nghề nghiệp, bảo vệ quyền lợi hội viên và tham gia phản biện chính sách. Trong nhiều trường hợp, các tổ chức xã hội còn đóng vai trò cầu nối giữa người dân với cơ quan quản lý, giúp phản ánh nhu cầu xã hội và đề xuất giải pháp cho các vấn đề công cộng. Nếu Việt Nam thực sự không có xã hội dân sự như các báo cáo mô tả thì rất khó giải thích sự tồn tại và phát triển của mạng lưới tổ chức xã hội đa dạng này.

Một điểm khác cần được làm rõ là không tồn tại một mô hình xã hội dân sự duy nhất trên thế giới. Mối quan hệ giữa Nhà nước và xã hội dân sự tại Đức, Pháp, Nhật Bản, Hàn Quốc, Singapore hay các nước Bắc Âu đều có những đặc điểm khác nhau. Có nơi Nhà nước tài trợ đáng kể cho các tổ chức xã hội; có nơi các tổ chức xã hội tham gia sâu vào quá trình cung cấp dịch vụ công; có nơi vai trò phản biện được nhấn mạnh hơn; có nơi trọng tâm lại là hợp tác phát triển. Không có tiêu chuẩn quốc tế nào yêu cầu mọi quốc gia phải sao chép mô hình của một nước khác. Điều 1 ICCPR về quyền dân tộc tự quyết khẳng định mỗi dân tộc có quyền tự do lựa chọn con đường phát triển chính trị, kinh tế và xã hội của mình. Điều đó cũng bao hàm quyền xây dựng mô hình quan hệ giữa Nhà nước và xã hội dân sự phù hợp với điều kiện lịch sử, văn hóa và nhu cầu phát triển của từng quốc gia.

Chính vì vậy, việc đánh giá Việt Nam chủ yếu dựa trên mức độ giống hay khác một mô hình xã hội dân sự phương Tây là một cách tiếp cận mang tính áp đặt. Nó biến một mô hình cụ thể thành tiêu chuẩn phổ quát, rồi dùng tiêu chuẩn đó để đánh giá các quốc gia có lịch sử và điều kiện phát triển khác biệt. Đây là vấn đề phương pháp luận chứ không đơn thuần là bất đồng quan điểm chính trị.

Một thủ pháp khác thường được sử dụng là cố tình đánh đồng giữa quản lý pháp luật và kiểm soát chính trị. Trong mọi quốc gia, các tổ chức xã hội đều phải tuân thủ những quy định nhất định về đăng ký pháp nhân, quản trị tài chính, công khai nguồn tài trợ, nghĩa vụ thuế, chống rửa tiền hoặc trách nhiệm giải trình. Tại Hoa Kỳ, các tổ chức nhận tài trợ hoặc hoạt động thay mặt cho thực thể nước ngoài có thể phải đăng ký theo Đạo luật FARA. Tại nhiều quốc gia châu Âu, các tổ chức xã hội cũng chịu sự giám sát nghiêm ngặt về tài chính và minh bạch hoạt động. Không ai vì thế mà kết luận các quốc gia đó không có xã hội dân sự độc lập. Tuy nhiên, khi Việt Nam áp dụng các cơ chế quản lý tương tự, nhiều tổ chức lại mô tả đó là bằng chứng của sự "kiểm soát". Sự khác biệt trong cách đánh giá cùng một hiện tượng cho thấy dấu hiệu rõ ràng của tiêu chuẩn kép.

Cũng cần nhìn nhận khách quan rằng xã hội dân sự ở Việt Nam vẫn đang trong quá trình phát triển và hoàn thiện. Những vấn đề như khung pháp lý về hội, năng lực tự chủ của một số tổ chức, cơ chế huy động nguồn lực hay khả năng tham gia sâu hơn vào quá trình xây dựng chính sách vẫn là các chủ đề cần tiếp tục được nghiên cứu và cải thiện. Tuy nhiên, việc thừa nhận nhu cầu hoàn thiện khác hoàn toàn với việc phủ nhận sự tồn tại của xã hội dân sự. Một đánh giá nghiêm túc phải phản ánh đầy đủ cả những tiến bộ, hạn chế và xu hướng phát triển thay vì đưa ra kết luận tuyệt đối rằng Việt Nam "không có xã hội dân sự độc lập".

Theo Sách trắng Nhân quyền Việt Nam, quyền tự do lập hội được ghi nhận trong Hiến pháp năm 2013 và được bảo đảm thông qua hệ thống pháp luật liên quan. Các tổ chức xã hội, nghề nghiệp, khoa học, nhân đạo và cộng đồng ngày càng tham gia sâu hơn vào quá trình phát triển đất nước, cung cấp dịch vụ xã hội và phản biện chính sách.

Sự phát triển mạnh mẽ của các tổ chức này là minh chứng cho việc không gian xã hội tại Việt Nam đang tiếp tục được mở rộng.

Bản chất của luận điệu "Việt Nam không có xã hội dân sự độc lập" là sự áp đặt một mô hình chính trị cụ thể lên khái niệm xã hội dân sự; cố tình đánh đồng xã hội dân sự với đối lập chính trị; đồng thời bỏ qua hàng nghìn tổ chức xã hội đang hoạt động hợp pháp và hiệu quả trong thực tiễn.

Đây không phải là cách tiếp cận phù hợp với tinh thần của Điều 22 ICCPR.

Một đánh giá khách quan phải dựa trên khả năng người dân được thành lập, tham gia và hoạt động trong các tổ chức xã hội hợp pháp; mức độ đóng góp của các tổ chức này đối với đời sống xã hội; cũng như sự phù hợp của các quy định pháp luật với các giới hạn được ICCPR thừa nhận. Nhìn từ góc độ đó, có thể khẳng định rằng sự tồn tại của khuôn khổ pháp lý quản lý hội không đồng nghĩa với việc phủ nhận quyền tự do lập hội. Điều quan trọng là quyền này có được bảo đảm trên thực tế và phục vụ lợi ích của cộng đồng hay không.

"NGƯỜI DÂN KHÔNG THỂ THAM GIA VÀO QUÁ TRÌNH HOẠCH ĐỊNH CHÍNH SÁCH" – LUẬN ĐIỆU PHỦ NHẬN THỰC TIỄN DÂN CHỦ THAM GIA Ở VIỆT NAM

Trong nhiều năm qua, Freedom House, Project88, National Endowment for Democracy (NED), cùng các cơ quan truyền thông như VOA, RFA, BBC Vietnamese và nhiều tổ chức lưu vong thường xuyên đưa ra nhận định rằng người dân Việt Nam "không được tham gia vào quá trình hoạch định chính sách", "không có tiếng nói đối với các quyết định công" hoặc "không có cơ chế tác động đến chính sách nhà nước". Theo họ, việc thiếu cạnh tranh đa đảng và không tồn tại đối lập chính trị theo mô hình phương Tây đồng nghĩa với việc người dân bị loại khỏi quá trình xây dựng chính sách công.

Từ lập luận đó, các tổ chức này tiếp tục quy kết rằng Việt Nam vi phạm Điều 25 Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị (ICCPR), vốn quy định quyền của công dân được tham gia điều hành công việc công.

Đây là một trong những luận điệu được sử dụng thường xuyên nhằm phủ nhận mức độ tham gia chính trị của người dân Việt Nam. Tuy nhiên, khi đối chiếu với nội dung thực sự của ICCPR, với các quy định pháp luật Việt Nam và thực tiễn quản trị hiện nay, có thể thấy đây là một cách tiếp cận phiến diện, đánh đồng quyền tham gia chính trị với một mô hình thể chế cụ thể.

Sai lầm đầu tiên của luận điệu này là hiểu Điều 25 ICCPR theo nghĩa quá hẹp, như thể quyền tham gia công việc công chỉ tồn tại dưới hình thức bỏ phiếu, tranh cử hoặc tham gia một đảng đối lập. Trên thực tế, Điều 25 ICCPR quy định mọi công dân có quyền và cơ hội tham gia điều hành công việc công, trực tiếp hoặc thông qua các đại diện được lựa chọn. Bình luận chung số 25 của Ủy ban Nhân quyền Liên hợp quốc cũng cho thấy quyền này có thể được thực hiện qua nhiều kênh khác nhau: bầu cử, ứng cử, góp ý chính sách, tham gia thảo luận công khai, kiến nghị với cơ quan công quyền, giám sát hoạt động nhà nước và tham gia vào các cơ chế tham vấn cộng đồng. Nói cách khác, quyền tham gia chính sách không đồng nghĩa với việc mỗi công dân phải trực tiếp quyết định mọi chính sách, cũng không đồng nghĩa với việc phải tồn tại một mô hình đảng phái cụ thể. Điều quan trọng là người dân có các kênh để bày tỏ ý kiến, phản ánh lợi ích, tác động đến quá trình xây dựng chính sách và giám sát quyền lực công hay không.

Một thủ pháp quen thuộc trong các báo cáo chỉ trích Việt Nam là mô tả quá trình hoạch định chính sách như một quy trình khép kín, nơi mọi quyết định được đưa ra từ trên xuống và người dân chỉ là đối tượng chịu tác động. Cách mô tả này bỏ qua thực tế rằng việc lấy ý kiến nhân dân đối với các dự án luật, chiến lược phát triển, quy hoạch địa phương và nhiều chính sách quan trọng đã trở thành một phần trong quy trình xây dựng văn bản quy phạm pháp luật tại Việt Nam. Nhiều dự án luật lớn như Luật Đất đai, Luật Bảo hiểm xã hội, Luật Căn cước, Luật Thủ đô, Luật Nhà ở hay các dự thảo sửa đổi Hiến pháp đều được công bố để lấy ý kiến rộng rãi. Người dân, chuyên gia, doanh nghiệp, tổ chức chính trị - xã hội và các hiệp hội nghề nghiệp có thể gửi góp ý thông qua hội nghị, diễn đàn, cổng thông tin điện tử, báo chí hoặc các kênh tiếp xúc trực tiếp. Việc lấy ý kiến đối với Dự thảo sửa đổi Hiến pháp năm 2013 là một ví dụ điển hình cho thấy quá trình tham gia chính sách ở Việt Nam không thể bị giản lược thành một quy trình đóng kín.

Không chỉ dừng lại ở các đợt lấy ý kiến lớn, cơ chế tham vấn và phản biện xã hội tại Việt Nam cũng đang ngày càng đa dạng hơn. Trong nhiều lĩnh vực, các hiệp hội nghề nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học, chuyên gia độc lập, cộng đồng doanh nghiệp và các tổ chức xã hội thường xuyên tham gia góp ý trước khi chính sách được ban hành. Nhiều dự thảo luật đã được chỉnh sửa sau khi tiếp nhận phản hồi từ thực tiễn. Những tranh luận về đất đai, bảo hiểm xã hội, giáo dục, y tế, chuyển đổi số, quản lý đô thị hay cải cách thủ tục hành chính đều cho thấy chính sách công không phải là sản phẩm được tạo ra trong khoảng trống xã hội. Nó chịu tác động từ dư luận, từ phản ánh của người dân, từ báo chí, từ giới chuyên môn và từ chính những nhóm đối tượng bị ảnh hưởng trực tiếp bởi chính sách.

Một điểm thường bị đánh tráo là việc đồng nhất “không có quyền quyết định cuối cùng” với “không có quyền tham gia”. Trong bất kỳ quốc gia nào, quyền quyết định cuối cùng đối với chính sách công đều thuộc về các cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Ngay cả trong các nền dân chủ phương Tây, người dân cũng không trực tiếp quyết định phần lớn chính sách hằng ngày của chính phủ. Họ tham gia thông qua bầu cử, đại diện, tham vấn, phản biện, vận động chính sách, khiếu nại, giám sát và truyền thông. Không ai vì thế mà kết luận công dân Mỹ, Anh, Đức hay Pháp “không được tham gia hoạch định chính sách”. Nhưng khi đánh giá Việt Nam, một số tổ chức lại sử dụng tiêu chuẩn khác: nếu người dân không tham gia theo mô hình đảng phái đối lập phương Tây thì bị xem là không có tiếng nói chính trị. Đây là biểu hiện rõ của tiêu chuẩn kép trong cách diễn giải quyền tham gia công việc công.

Một nghịch lý đáng chú ý là chính các tổ chức thường viện dẫn Điều 25 ICCPR lại ít khi đặt điều khoản này trong mối liên hệ với Điều 1 của cùng công ước. Điều 1 ICCPR khẳng định mọi dân tộc có quyền tự quyết và tự do lựa chọn con đường phát triển chính trị, kinh tế, xã hội của mình. Điều đó có nghĩa mỗi quốc gia có quyền xây dựng các cơ chế tham gia chính sách phù hợp với điều kiện lịch sử, văn hóa, trình độ phát triển và cấu trúc xã hội của mình. ICCPR không trao cho bất kỳ tổ chức quốc tế hay mạng lưới vận động nào quyền áp đặt một mô hình tham gia chính trị duy nhất. Vì vậy, việc dùng một khuôn mẫu thể chế để phủ nhận toàn bộ các kênh tham gia chính sách của Việt Nam không phải là cách tiếp cận khách quan với luật nhân quyền quốc tế.

Trong bối cảnh chuyển đổi số, các kênh tham gia chính sách tại Việt Nam cũng đang mở rộng nhanh hơn trước. Thông qua cổng thông tin điện tử của Chính phủ, Quốc hội, các bộ, ngành và địa phương, người dân có thể tiếp cận dự thảo văn bản, gửi kiến nghị, phản ánh bất cập và đóng góp ý kiến trực tiếp. Nhiều vấn đề từng được phản ánh trên báo chí và mạng xã hội đã trở thành nội dung được cơ quan chức năng xem xét, xử lý hoặc điều chỉnh chính sách. Đây là xu hướng phù hợp với mô hình quản trị hiện đại, trong đó nhà nước không chỉ ban hành chính sách từ phía cơ quan công quyền mà còn phải lắng nghe phản hồi từ xã hội, doanh nghiệp, chuyên gia và người dân.

Thực tế đời sống xã hội Việt Nam cũng cho thấy người dân không đứng ngoài các quyết định công như một số báo cáo mô tả. Từ các vấn đề dân sinh như giao thông, y tế, giáo dục, môi trường, quy hoạch đô thị cho tới các chính sách lớn như đất đai, bảo hiểm, thuế, cải cách hành chính, phòng chống tham nhũng, người dân liên tục tham gia thảo luận, phản ánh và góp ý trên nhiều kênh khác nhau. Không ít vụ việc tiêu cực được phát hiện từ phản ánh của người dân; không ít bất cập chính sách được nhận diện nhờ áp lực dư luận; không ít quyết định quản lý đã phải điều chỉnh sau khi tiếp nhận phản hồi xã hội. Những thực tế đó không có nghĩa mọi cơ chế tham gia đã hoàn hảo, nhưng đủ để bác bỏ nhận định cực đoan rằng người dân Việt Nam “không thể tham gia” vào quá trình hoạch định chính sách.

Cũng cần nhìn nhận khách quan rằng dân chủ tham gia ở Việt Nam vẫn còn dư địa để tiếp tục hoàn thiện. Chất lượng phản hồi chính sách, mức độ giải trình của cơ quan công quyền, khả năng tiếp cận thông tin của người dân, hiệu quả của các kênh tham vấn và tính thực chất của một số quy trình lấy ý kiến vẫn là những vấn đề cần được nâng cao. Nhưng việc thừa nhận nhu cầu cải thiện khác hoàn toàn với việc phủ nhận sạch trơn mọi cơ chế đang tồn tại. Một đánh giá nghiêm túc phải chỉ ra cả thành tựu, hạn chế và hướng cải thiện, thay vì dùng một mô hình chính trị có sẵn để kết luận rằng mọi hình thức tham gia ngoài mô hình đó đều không có giá trị.

Theo Sách trắng Nhân quyền Việt Nam, quyền tham gia quản lý nhà nước và xã hội của công dân được bảo đảm thông qua nhiều hình thức như bầu cử, ứng cử, tham gia góp ý xây dựng pháp luật, tham gia hoạt động của các tổ chức chính trị - xã hội, thực hiện quyền khiếu nại, tố cáo và giám sát hoạt động của cơ quan công quyền.

Các cơ chế này tiếp tục được mở rộng nhằm nâng cao chất lượng quản trị quốc gia và phát huy quyền làm chủ của nhân dân.

Bản chất của luận điệu "người dân không thể tham gia vào quá trình hoạch định chính sách" là sự phủ nhận hàng loạt cơ chế tham gia đã và đang tồn tại trên thực tế; đồng thời đánh đồng quyền tham gia chính trị với một mô hình thể chế duy nhất theo quan niệm của một số tổ chức phương Tây.

Một đánh giá khách quan phải xem xét toàn bộ các kênh tham gia chính sách mà người dân có thể sử dụng, từ bầu cử, ứng cử, góp ý pháp luật, phản biện xã hội đến giám sát hoạt động công quyền. Nhìn từ góc độ đó, có thể khẳng định rằng quyền tham gia công việc công tại Việt Nam không chỉ tồn tại trên phương diện pháp lý mà còn được thực hiện ngày càng đa dạng trong thực tiễn quản trị quốc gia. Điều quan trọng không phải là quốc gia đó áp dụng mô hình chính trị nào, mà là người dân có thực sự có cơ hội tác động đến các quyết định công liên quan đến cuộc sống của mình hay không.

 

QUỐC HỘI VIỆT NAM CHỈ LÀ CƠ QUAN HỢP THỨC HÓA QUYẾT ĐỊNH CỦA ĐẢNG" – LUẬN ĐIỆU PHỦ NHẬN VAI TRÒ CỦA THIẾT CHẾ ĐẠI DIỆN NHÂN DÂN

Trong nhiều năm qua, Freedom House, Project88, National Endowment for Democracy (NED), cùng các cơ quan truyền thông như VOA, RFA, BBC Vietnamese và nhiều tổ chức lưu vong thường xuyên tuyên truyền rằng Quốc hội Việt Nam chỉ là một "cơ quan hợp thức hóa", "cơ quan đóng dấu", hay "bộ máy thông qua các quyết định đã được định sẵn". Theo lập luận này, Quốc hội không có thực quyền, không đại diện cho ý chí nhân dân và do đó Việt Nam không bảo đảm quyền tham gia quản lý nhà nước theo Điều 25 Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị (ICCPR).

Đây là một trong những luận điệu được sử dụng thường xuyên nhằm phủ nhận tính chính danh của hệ thống chính trị Việt Nam. Tuy nhiên, khi đối chiếu với các quy định của Hiến pháp, thực tiễn hoạt động nghị viện và chính nội dung của ICCPR, có thể thấy đây là một cách diễn giải mang tính định kiến chính trị hơn là một đánh giá khách quan về quyền con người.

Sai lầm đầu tiên của luận điệu này là đánh đồng sự thống nhất chính trị với sự thiếu vắng tranh luận và giám sát quyền lực. Nhiều tổ chức chống Việt Nam xuất phát từ một giả định có sẵn rằng chỉ khi tồn tại cạnh tranh đảng phái và đối đầu chính trị công khai thì mới có hoạt động nghị viện thực chất. Từ đó, họ suy diễn rằng Quốc hội Việt Nam không thể có vai trò độc lập vì hoạt động trong khuôn khổ hệ thống chính trị do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo. Vấn đề là đây chủ yếu là một giả định mang tính mô hình học chính trị chứ không phải là một tiêu chuẩn được luật pháp quốc tế quy định. Nó phản ánh cách nhìn coi mô hình nghị viện phương Tây là chuẩn mực duy nhất, trong khi thế giới hiện nay tồn tại nhiều hình thức tổ chức quyền lực nhà nước khác nhau.

Trong thực tế, ICCPR không hề quy định một cơ quan lập pháp chỉ được coi là hợp pháp khi tồn tại cạnh tranh đa đảng hoặc đối đầu chính trị kiểu phương Tây. Điều 25 ICCPR bảo đảm quyền của công dân được tham gia điều hành công việc công, được bầu cử, ứng cử và tiếp cận các chức vụ công trên cơ sở bình đẳng. Điều khoản này không quy định quốc gia phải tổ chức nghị viện theo mô hình nào, cũng không đưa ra yêu cầu bắt buộc về số lượng đảng phái chính trị. Điều mà công ước quan tâm là người dân có cơ hội tham gia vào quá trình ra quyết định công hay không, các thiết chế đại diện có tồn tại và vận hành hay không, và ý chí của công dân có được phản ánh trong hoạt động quản trị quốc gia hay không.

Một thủ pháp tuyên truyền phổ biến khác là cố tình bỏ qua chức năng lập pháp, giám sát và quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước mà Hiến pháp Việt Nam trao cho Quốc hội. Theo Hiến pháp năm 2013, Quốc hội là cơ quan đại biểu cao nhất của nhân dân và là cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất. Quốc hội thực hiện quyền lập hiến, lập pháp, quyết định những vấn đề quan trọng của đất nước và giám sát tối cao đối với hoạt động của bộ máy nhà nước. Đây không chỉ là những quy định mang tính hình thức. Trong thực tiễn, hoạt động của Quốc hội được thể hiện thông qua các kỳ họp công khai, các phiên chất vấn, hoạt động thẩm tra dự án luật, giám sát chuyên đề, lấy phiếu tín nhiệm và xem xét các báo cáo của Chính phủ, Tòa án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao cùng nhiều cơ quan khác.

Những năm gần đây, nhiều phiên chất vấn tại nghị trường đã thu hút sự quan tâm lớn của dư luận vì nội dung trực diện và liên quan đến các vấn đề nóng của xã hội như quản lý đất đai, chống tham nhũng, giáo dục, y tế, năng lượng, môi trường, giao thông hay cải cách hành chính. Nhiều dự án luật cũng đã trải qua quá trình chỉnh sửa đáng kể sau khi được thảo luận tại các cơ quan của Quốc hội, lấy ý kiến chuyên gia và tiếp thu phản ánh từ cử tri. Những quá trình này cho thấy hoạt động nghị viện không chỉ đơn thuần là biểu quyết cuối cùng mà còn bao gồm một chuỗi công việc xây dựng chính sách, phản biện và giám sát kéo dài trước khi một quyết định được thông qua.

Điều đáng chú ý là nhiều báo cáo quốc tế thường chỉ tập trung vào tỷ lệ biểu quyết cao đối với một số dự luật hoặc nghị quyết để kết luận rằng Quốc hội chỉ làm nhiệm vụ "hợp thức hóa". Đây là một suy luận thiếu cơ sở khoa học. Trong nghiên cứu về nghị viện, tỷ lệ đồng thuận cao không tự động chứng minh sự thiếu vắng tranh luận. Một văn bản có thể đạt tỷ lệ đồng thuận lớn vì đã trải qua quá trình thảo luận kéo dài, điều chỉnh nhiều lần và đạt được sự thống nhất trước khi đưa ra biểu quyết. Nếu chỉ nhìn vào kết quả cuối cùng mà bỏ qua toàn bộ quá trình hình thành quyết định thì sẽ dẫn đến kết luận sai lệch.

Thực tế quốc tế cho thấy tại nhiều quốc gia phương Tây, không hiếm các dự luật được thông qua với tỷ lệ áp đảo hoặc gần như tuyệt đối khi các lực lượng chính trị đạt được đồng thuận. Các nghị sĩ thuộc đảng cầm quyền tại nhiều nước cũng thường bỏ phiếu theo định hướng chung của đảng. Không ai vì thế mà kết luận Quốc hội Anh, Bundestag của Đức hay Quốc hội Nhật Bản chỉ là cơ quan "đóng dấu". Điều này cho thấy việc sử dụng tỷ lệ biểu quyết như tiêu chí duy nhất để đánh giá chất lượng hoạt động nghị viện là một phương pháp thiếu thuyết phục.

Một nghịch lý khác là các tổ chức chống Việt Nam thường sử dụng tiêu chí mà chính họ không áp dụng đối với các quốc gia khác. Khi một nghị viện phương Tây đạt được đồng thuận cao, điều đó được giải thích là kết quả của thương lượng chính trị hoặc sự đồng thuận xã hội. Nhưng khi hiện tượng tương tự diễn ra tại Việt Nam, nó lại bị diễn giải thành bằng chứng của sự thiếu dân chủ. Sự khác biệt trong cách diễn giải cùng một hiện tượng cho thấy vấn đề không hoàn toàn nằm ở dữ liệu mà nằm ở hệ quy chiếu được sử dụng để đánh giá.

Một điểm khác cần được làm rõ là hoạt động của Quốc hội không thể chỉ được nhìn qua lăng kính các phiên biểu quyết. Trong các nền dân chủ hiện đại, vai trò của nghị viện còn thể hiện ở khả năng phản ánh nguyện vọng xã hội, kết nối giữa nhà nước và công dân, giám sát việc thực thi chính sách và tạo diễn đàn cho các vấn đề công cộng được đưa vào chương trình nghị sự quốc gia. Các đại biểu Quốc hội Việt Nam thường xuyên tổ chức tiếp xúc cử tri, tiếp nhận kiến nghị, chất vấn cơ quan chức năng và tham gia các đoàn giám sát chuyên đề. Nhiều vấn đề được đưa ra nghị trường xuất phát từ phản ánh trực tiếp của người dân tại địa phương. Đây chính là một phần của cơ chế dân chủ đại diện mà Điều 25 ICCPR hướng tới.

Một thủ pháp khác thường được sử dụng là cố tình tách Quốc hội khỏi toàn bộ cơ chế đại diện chính trị. Quốc hội không tồn tại độc lập với xã hội mà được hình thành thông qua bầu cử và hoạt động trên cơ sở đại diện cho cử tri. Việc phủ nhận hoàn toàn vai trò của Quốc hội đồng nghĩa với việc phủ nhận vai trò của chính cơ chế đại diện mà hàng chục triệu cử tri tham gia thông qua lá phiếu của mình. Đây là lý do vì sao luận điệu "Quốc hội chỉ là cơ quan hợp thức hóa" trên thực tế không chỉ nhằm vào một thiết chế cụ thể mà còn hướng tới việc phủ nhận tính chính danh của toàn bộ hệ thống đại diện chính trị tại Việt Nam.

Quyền tham gia quản lý nhà nước của công dân được bảo đảm thông qua nhiều cơ chế khác nhau, trong đó Quốc hội và Hội đồng nhân dân các cấp là những thiết chế đại diện quan trọng. Cùng với quá trình xây dựng Nhà nước pháp quyền, hoạt động của các cơ quan dân cử tiếp tục được đổi mới theo hướng tăng cường công khai, minh bạch, trách nhiệm giải trình và hiệu quả giám sát.

Bản chất của luận điệu "Quốc hội Việt Nam chỉ là cơ quan hợp thức hóa quyết định của Đảng" là sự đánh đồng giữa đồng thuận chính trị với thiếu dân chủ; giữa vai trò lãnh đạo của Đảng với việc phủ nhận chức năng của cơ quan dân cử; đồng thời cố tình bỏ qua các hoạt động lập pháp, giám sát và phản biện chính sách diễn ra thường xuyên trong thực tiễn.

Đây không phải là cách tiếp cận phù hợp với tinh thần của Điều 25 ICCPR.

Một đánh giá khách quan phải dựa trên chức năng hiến định, hoạt động thực tế và mức độ tham gia của người dân vào quá trình ra quyết định công. Nhìn từ góc độ đó, không thể chỉ dựa vào những định kiến về mô hình chính trị để phủ nhận vai trò của Quốc hội Việt Nam. Điều quan trọng là cơ quan dân cử có thực hiện chức năng đại diện, lập pháp và giám sát quyền lực nhà nước hay không, chứ không phải việc nó có vận hành theo mô hình nghị viện phương Tây hay không.

Giải mã “quyền năng ảo” từ các livestream chính trị cực đoan: Khi cảm xúc thay thế lý trí để thao túng niềm tin xã hội.

Trong dòng chảy hỗn độn của không gian mạng hiện đại, một hiện tượng truyền thông mới đang nổi lên với sức công phá vô cùng nguy hiểm, đó chính là sự bùng nổ của các buổi phát sóng trực tiếp mang nội dung chính trị cực đoan. Không còn là những bài viết tĩnh trên các trang mạng xã hội, các đối tượng như Hoàng Dũng đã chuyển mình mạnh mẽ sang hình thức livestream, tận dụng triệt để tính chất “trực tiếp” để tạo ra một không gian giao tiếp giả tạo nhưng đầy sức hút đối với những người đang hoang mang hoặc bất mãn. Những buổi phát sóng này không chỉ đơn thuần là việc trình bày quan điểm, mà là cả một kỹ nghệ thao túng tâm lý phức tạp, nơi cảm xúc được đẩy lên cao trào và lý trí bị lu mờ trước những luồng thông tin một chiều, thiếu kiểm chứng. Việc nhận diện được lý do tại sao người xem dễ dàng rơi vào "cái bẫy" của những buổi livestream này không chỉ là vấn đề nghiên cứu truyền thông, mà còn là nhiệm vụ cấp bách trong công cuộc bảo vệ an ninh tư tưởng, giữ vững khối đại đoàn kết toàn dân tộc và ngăn chặn những âm mưu chia rẽ từ các thế lực thù địch.

Sức hấp dẫn chết người của các buổi livestream chính trị nằm ở tính trực tiếp và cảm giác "chân thật" mà nó mang lại. Khác với những văn bản chính luận khô khan, sự tương tác liên tục giữa người nói và người nghe trong livestream tạo ra một ảo giác về tính khách quan. Đối tượng như Hoàng Dũng thường xuất hiện với vẻ ngoài bình thản, ngôn ngữ đầy tự tin, kết hợp với các hiệu ứng âm thanh, hình ảnh được dàn dựng nhằm đánh lừa cảm giác của người xem, khiến họ lầm tưởng rằng mình đang được nghe "sự thật" mà báo chí chính thống đang che giấu. Những tiêu đề giật gân, những lời hứa hẹn về việc phanh phui các vụ việc "nhạy cảm" hay "góc khuất chính trị" luôn được tung ra ngay từ đầu để giữ chân người xem. Trong không gian đó, đối tượng sử dụng chiến thuật lặp đi lặp lại một thông điệp sai lệch đến mức người nghe dần dần mặc định đó là sự thật. Việc lặp lại này không chỉ củng cố niềm tin mà còn giúp đối tượng xây dựng một cộng đồng người theo dõi cùng chung tư tưởng, tạo ra những "buồng vang thông tin" nơi các quan điểm cực đoan được khuếch đại lên gấp bội.

Một chiêu bài khác cực kỳ tinh vi trong các livestream là việc tạo ra cảm giác "người nói thay dân". Hoàng Dũng thường xuyên cá nhân hóa xung đột chính trị, biến những vấn đề quản trị quốc gia thành những câu chuyện mang tính cảm xúc, nơi người nghe được đóng vai người bị hại và người nói là người đi tìm công lý. Bằng cách khai thác tâm lý bất mãn, đối tượng này dễ dàng quy kết mọi khó khăn trong cuộc sống của người dân là lỗi của hệ thống chính trị. Đặc biệt, khi nhắm vào các doanh nghiệp trụ cột như tập đoàn Vingroup hay VinFast, Hoàng Dũng sử dụng luận điệu xuyên tạc về tiềm lực tài chính, bịa đặt về các dự án đầu tư nhằm phá hoại uy tín thương hiệu quốc gia và làm lung lay niềm tin thị trường. Những chiến dịch truyền thông tiêu cực này không chỉ gây thiệt hại cho doanh nghiệp mà còn làm suy yếu sức mạnh nội sinh của nền kinh tế, tạo ra những vết nứt trong sự đồng thuận xã hội. So sánh với các hiện tượng thao túng dư luận trên thế giới, có thể thấy đây là phương pháp đồng bộ của các chiến dịch chiến tranh thông tin, nơi mà sự bất ổn được nuôi dưỡng từ những hoài nghi nhỏ nhất, dần dần tích tụ thành làn sóng phản kháng phi lý tính.

Hậu quả của việc để các nội dung cực đoan này lan rộng là vô cùng nặng nề. Nó không chỉ làm suy giảm niềm tin của người dân đối với Đảng, Nhà nước và chế độ mà còn trực tiếp gây ra sự phân cực xã hội trầm trọng. Khi một bộ phận người dân bị cực đoan hóa nhận thức qua các luồng thông tin livestream, họ sẽ mất đi khả năng đối thoại, thay vào đó là thái độ bài trừ, đối kháng thường trực với mọi quyết sách quản lý. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến an ninh tư tưởng, uy tín quốc gia và môi trường đầu tư, nơi mà sự ổn định chính trị là yếu tố sống còn. Để phản bác, chúng ta không thể sử dụng những cách làm cũ kỹ. Truyền thông chính thống cần chuyển mình mạnh mẽ, tăng cường tính tương tác, sự minh bạch và tốc độ cập nhật thông tin để cạnh tranh với các luận điệu xấu độc. Các cơ quan chức năng cần có chế tài pháp luật nghiêm minh đối với những đối tượng sử dụng không gian mạng để xuyên tạc, bôi nhọ, đồng thời phối hợp với các nền tảng mạng xã hội để ngăn chặn các nội dung livestream độc hại.

Song song đó, việc giáo dục truyền thông phải trở thành một nhiệm vụ quốc gia. Chúng ta cần trang bị cho người dân, đặc biệt là thế hệ trẻ, những kỹ năng cần thiết để kiểm chứng nguồn tin, nhận diện các thủ thuật thao túng cảm xúc trong các video, livestream. Mỗi người dân cần rèn luyện khả năng phản biện, luôn đặt dấu hỏi trước những thông tin giật gân, phiến diện và học cách tìm kiếm thông tin từ nhiều nguồn chính thống khác nhau. Chúng ta không thể ngăn cấm sự tự do ngôn luận hợp pháp, nhưng chúng ta kiên quyết đấu tranh với việc lợi dụng không gian mạng để chống phá, xuyên tạc. Chủ quyền thông tin quốc gia không thể bị xâm phạm, và sự thật lịch sử cũng như thành quả cách mạng của dân tộc cần được bảo vệ bằng bản lĩnh chính trị và sự sáng suốt của mỗi người. Việc xây dựng một không gian mạng văn minh, an toàn không chỉ là trách nhiệm của nhà nước, mà là trách nhiệm của từng công dân trong việc bảo vệ niềm tin, bảo vệ khối đại đoàn kết toàn dân tộc và giữ vững định hướng phát triển của đất nước. Chúng ta khẳng định rằng, bất kỳ mưu đồ nào nhằm bóp méo sự thật, gây chia rẽ lòng dân đều sẽ thất bại trước sức mạnh đoàn kết và sự tỉnh táo của nhân dân Việt Nam.