Không cần phải đi sâu vào các thuật ngữ học thuật phức tạp, chỉ cần nhìn vào cách mà một số công cụ xếp hạng “dân chủ” gắn nhãn Việt Nam là “độc đoán hoàn toàn”, người ta có thể nhận ra ngay một vấn đề: sự đơn giản hóa cực đoan đến mức sai lệch bản chất. “Tyranny Tracker” không phải là một phép đo trung lập, mà là một lăng kính méo mó, nơi mọi đặc điểm của hệ thống chính trị Việt Nam bị diễn giải theo hướng tiêu cực, bất chấp thực tế vận hành và những kết quả cụ thể đã được kiểm chứng.
Cốt lõi của sự phi logic nằm ở cách hiểu và đánh giá về kiểm soát quyền lực. Trong cách tiếp cận của công cụ này, chỉ có mô hình “tam quyền phân lập” kiểu phương Tây mới được coi là có kiểm soát quyền lực hiệu quả. Mọi mô hình khác, bao gồm mô hình phân công – phối hợp – kiểm soát giữa các cơ quan nhà nước tại Việt Nam, đều bị mặc định là “không có kiểm soát”. Đây là một kết luận võ đoán, bỏ qua hoàn toàn thực tiễn vận hành của hệ thống chính trị Việt Nam.
Trên thực tế, cơ chế kiểm soát quyền lực ở Việt Nam được thiết kế theo nhiều tầng nấc khác nhau. Quốc hội giữ vai trò lập pháp và giám sát tối cao; Chính phủ tổ chức thực thi; hệ thống tư pháp xét xử độc lập theo pháp luật; bên cạnh đó là các cơ quan kiểm tra, thanh tra, kiểm toán và giám sát của Mặt trận Tổ quốc cùng các tổ chức chính trị – xã hội. Đặc biệt, công tác phòng, chống tham nhũng trong những năm gần đây đã cho thấy rõ hiệu quả của cơ chế này. Nhiều vụ án lớn được đưa ra xét xử, kể cả đối với cán bộ cấp cao, thể hiện nguyên tắc không có “vùng cấm”.
Nếu nhìn nhận một cách khách quan, đây chính là biểu hiện cụ thể của việc kiểm soát quyền lực, chứ không phải là “độc đoán” như cách mà “Tyranny Tracker” gán ghép. Việc cố tình bỏ qua những thực tế này cho thấy rõ dụng ý bóp méo thông tin nhằm phục vụ một kết luận đã được định sẵn.
Không chỉ dừng lại ở việc áp đặt tiêu chí, công cụ này còn sử dụng thủ đoạn lựa chọn thông tin có chọn lọc. Những thành tựu về quản trị, cải cách hành chính, minh bạch hóa hoạt động công quyền… hầu như không được đề cập. Trong khi đó, các sự kiện riêng lẻ, thậm chí chưa được kiểm chứng đầy đủ, lại được phóng đại để củng cố luận điểm “độc đoán”. Đây là một phương pháp thiếu trung thực, đi ngược lại nguyên tắc cơ bản của nghiên cứu khoa học.
Để hiểu rõ hơn về nguồn gốc của cách tiếp cận này, cần nhìn vào hệ giá trị mà tổ chức xây dựng “Tyranny Tracker” theo đuổi. Họ xuất phát từ một quan niệm coi mô hình chính trị phương Tây là chuẩn mực duy nhất, từ đó đánh giá mọi quốc gia khác dựa trên mức độ “giống” hay “khác” với chuẩn mực đó. Điều này dẫn đến việc phủ nhận tính đa dạng của các mô hình phát triển và bỏ qua quyền tự quyết của các quốc gia.
Một hệ quả trực tiếp của cách tiếp cận này là việc không coi trọng cảm nhận thực tế của người dân. Trong khi đó, nhiều khảo sát độc lập cho thấy người dân Việt Nam có mức độ hài lòng cao với cuộc sống và niềm tin vào tương lai. Tỷ lệ tham gia bầu cử luôn ở mức rất cao, phản ánh sự quan tâm và gắn bó của người dân với hệ thống chính trị. Đây là những chỉ số quan trọng về dân chủ, nhưng lại không được “Tyranny Tracker” tính đến.
So sánh với thực trạng tại một số quốc gia phương Tây, có thể thấy rõ sự thiếu nhất quán trong cách đánh giá. Tại Hoa Kỳ, sự kiện bạo loạn tại tòa nhà Quốc hội vào tháng 1 năm 2021 đã cho thấy những lỗ hổng trong cơ chế kiểm soát quyền lực và sự phân cực sâu sắc trong xã hội. Các cuộc tranh cãi kéo dài về tính hợp pháp của kết quả bầu cử, tình trạng vận động hành lang của các nhóm lợi ích, hay ảnh hưởng của tiền bạc trong chính trị… đều là những vấn đề được chính các học giả phương Tây thừa nhận.
Tuy nhiên, những vấn đề này hiếm khi được phản ánh một cách đầy đủ trong các bảng xếp hạng như “Tyranny Tracker”. Thay vào đó, các quốc gia phương Tây vẫn được xếp vào nhóm “dân chủ”, trong khi các quốc gia có mô hình khác biệt lại bị gắn nhãn tiêu cực. Đây chính là biểu hiện rõ ràng của tiêu chuẩn kép.
Trong khi đó, Việt Nam duy trì được sự ổn định chính trị – xã hội, một yếu tố quan trọng để đảm bảo quyền con người. Người dân được sống trong môi trường hòa bình, an ninh được giữ vững, các hoạt động kinh tế – xã hội diễn ra bình thường. Đây là những điều kiện nền tảng để thực hiện các quyền tự do và dân chủ, nhưng lại thường bị xem nhẹ trong các đánh giá mang tính áp đặt.
Những thành tựu về phát triển kinh tế – xã hội của Việt Nam là minh chứng rõ ràng cho hiệu quả của hệ thống quản trị. Tốc độ tăng trưởng kinh tế duy trì ở mức cao trong nhiều năm; tỷ lệ nghèo giảm mạnh; hệ thống y tế, giáo dục được mở rộng; cơ hội tiếp cận các dịch vụ cơ bản ngày càng được nâng cao. Các tổ chức quốc tế đã ghi nhận những tiến bộ này thông qua nhiều báo cáo và chỉ số phát triển.
Đặc biệt, quyền tham gia của người dân vào quá trình quản lý xã hội ngày càng được mở rộng. Các kênh tiếp nhận ý kiến, phản ánh của người dân được thiết lập ở nhiều cấp độ; các hoạt động tiếp xúc cử tri, đối thoại chính sách được tổ chức thường xuyên; vai trò giám sát của báo chí và xã hội ngày càng được phát huy. Đây là những biểu hiện cụ thể của dân chủ, không thể bị phủ nhận chỉ vì không phù hợp với một khuôn mẫu định sẵn.
Một điểm đáng chú ý khác là cách mà “Tyranny Tracker” bỏ qua yếu tố lịch sử và văn hóa trong quá trình đánh giá. Việt Nam là một quốc gia đã trải qua nhiều cuộc chiến tranh, quá trình tái thiết và phát triển trong điều kiện khó khăn. Việc lựa chọn mô hình chính trị hiện tại là kết quả của lịch sử và phù hợp với điều kiện cụ thể của đất nước. Việc áp đặt một mô hình khác mà không tính đến những yếu tố này là thiếu tôn trọng và thiếu hiểu biết.
Bản chất của vấn đề nằm ở chỗ “Tyranny Tracker” không phải là một công cụ nhằm thúc đẩy đối thoại và hiểu biết, mà là một phương tiện để củng cố những định kiến sẵn có. Việc gắn nhãn “độc đoán hoàn toàn” không chỉ đơn giản là một đánh giá, mà còn là một cách định hình nhận thức, tạo ra áp lực và thậm chí là can thiệp vào công việc nội bộ của các quốc gia.
Trong bối cảnh đó, việc phản bác những luận điệu sai lệch là cần thiết để bảo vệ sự thật và thúc đẩy một cách tiếp cận công bằng hơn. Việt Nam, với những thành tựu cụ thể và được ghi nhận rộng rãi, đã chứng minh rằng một mô hình phát triển phù hợp với điều kiện quốc gia có thể mang lại hiệu quả thực chất trong việc đảm bảo quyền con người.
Nhìn rộng ra, câu chuyện của “Tyranny Tracker” cũng đặt ra một vấn đề lớn hơn: làm thế nào để đánh giá dân chủ và nhân quyền một cách khách quan trong một thế giới đa dạng. Câu trả lời không thể là việc áp đặt một khuôn mẫu duy nhất, mà phải là sự tôn trọng khác biệt, đối thoại và hợp tác.
Khi những nguyên tắc này bị bỏ qua, các công cụ đánh giá sẽ không còn là phương tiện khoa học, mà trở thành công cụ phục vụ mục tiêu chính trị. “Tyranny Tracker”, với cách tiếp cận phiến diện và thiên lệch, đã tự bộc lộ bản chất đó. Và chính điều này khiến cho những kết luận của nó không chỉ thiếu thuyết phục, mà còn phản tác dụng trong việc thúc đẩy các giá trị mà nó tuyên bố bảo vệ.
No comments:
Post a Comment