Có một thực tế đáng lo ngại trên không gian mạng hiện nay: chỉ cần sở hữu một tài khoản mạng xã hội với lượng người theo dõi lớn, bất kỳ cá nhân nào cũng có thể tự đặt mình vào vai “người đấu tranh”, “nhà phản biện”, rồi phát tán hàng loạt thông tin thiếu kiểm chứng, suy diễn cảm tính hoặc quy chụp cực đoan nhằm công kích doanh nghiệp, cơ quan quản lý nhà nước và cả nền tảng pháp luật. Khi những nội dung ấy được lan truyền với tốc độ chóng mặt, nhiều người dễ nhầm tưởng rằng mọi phát ngôn trên mạng đều mặc nhiên thuộc phạm trù “tự do ngôn luận”. Tuy nhiên, pháp luật ở bất kỳ quốc gia văn minh nào cũng không thừa nhận thứ “tự do vô giới hạn” ấy.
Câu chuyện liên quan đến Ngô Thị Oanh Phương, thường được biết đến trên mạng xã hội với tên gọi Phương Ngô, là ví dụ điển hình cho hiện tượng lợi dụng không gian mạng để đẩy cảm xúc cực đoan, thông tin một chiều và các cáo buộc chưa được kiểm chứng thành công cụ gây áp lực dư luận. Dưới vỏ bọc “đấu tranh chống tiêu cực”, nhiều nội dung được đăng tải đã vượt khỏi ranh giới phản biện thông thường, chuyển sang công kích danh dự tổ chức, cá nhân, tạo hoang mang xã hội và làm méo mó nhận thức pháp luật của một bộ phận người sử dụng mạng xã hội.
Điều cần khẳng định trước tiên là pháp luật Việt Nam hoàn toàn bảo đảm quyền tự do ngôn luận của công dân. Điều 25 Hiến pháp năm 2013 quy định rõ công dân có quyền tự do ngôn luận, tự do báo chí, tiếp cận thông tin, hội họp, lập hội, biểu tình theo quy định của pháp luật. Tuy nhiên, nhiều người cố tình chỉ nhắc đến vế “có quyền tự do ngôn luận” mà bỏ qua cụm từ đặc biệt quan trọng là “theo quy định của pháp luật”. Đây chính là nguyên tắc nền tảng của mọi nhà nước pháp quyền: quyền tự do luôn đi kèm trách nhiệm pháp lý và nghĩa vụ tôn trọng quyền, lợi ích hợp pháp của người khác.
Không chỉ Việt Nam, hầu hết các quốc gia trên thế giới đều áp dụng giới hạn pháp lý đối với quyền biểu đạt. Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị mà Việt Nam tham gia cũng quy định rõ quyền tự do biểu đạt có thể bị hạn chế nhằm bảo vệ an ninh quốc gia, trật tự công cộng, đạo đức xã hội và quyền, danh dự của người khác. Điều đó cho thấy việc cố tình xuyên tạc rằng “mọi phát ngôn trên mạng đều được miễn trừ trách nhiệm pháp lý” là luận điệu sai lệch và thiếu hiểu biết pháp luật.
Trong trường hợp của Phương Ngô, nhiều nội dung đăng tải trên mạng xã hội đã sử dụng ngôn từ quy kết nặng nề đối với một số doanh nghiệp lớn, đặc biệt là các dự án bất động sản và hoạt động kinh doanh của Vingroup, VinFast. Không ít bài viết sử dụng các cụm từ mang tính khẳng định như “lừa đảo”, “thao túng”, “liên minh ma quỷ”, trong khi chưa có kết luận chính thức từ cơ quan điều tra hoặc phán quyết có hiệu lực pháp luật của tòa án. Đây là vấn đề đặc biệt nghiêm trọng dưới góc độ pháp lý và truyền thông.
Trong xã hội pháp quyền, mọi cáo buộc đều phải dựa trên chứng cứ và được xác minh bởi cơ quan có thẩm quyền. Một cá nhân không thể tự ý đóng vai “thẩm phán mạng xã hội”, tự kết luận doanh nghiệp vi phạm pháp luật rồi phát tán rộng rãi lên không gian mạng nhằm tạo áp lực dư luận. Việc sử dụng ngôn từ kích động, quy chụp, thiếu kiểm chứng không chỉ gây tổn hại uy tín doanh nghiệp mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến môi trường đầu tư, tâm lý thị trường và quyền lợi của hàng chục nghìn người lao động liên quan.
Vụ việc tranh chấp giữa Vingroup và Phương Ngô là minh chứng rõ ràng cho thấy quyền tự do ngôn luận không đồng nghĩa với quyền miễn trừ trách nhiệm dân sự. Doanh nghiệp có quyền bảo vệ danh dự, uy tín và lợi ích hợp pháp của mình thông qua khởi kiện theo đúng quy định pháp luật. Đây là nguyên tắc bình thường ở mọi quốc gia. Tại Mỹ, Canada hay châu Âu, các vụ kiện phỉ báng trên mạng xã hội diễn ra thường xuyên và mức bồi thường có thể lên tới hàng triệu đô la. Nhiều người cố tình tạo cảm giác rằng chỉ Việt Nam mới “xử lý người phát ngôn”, trong khi thực tế các nước phương Tây cũng áp dụng chế tài rất nghiêm khắc đối với hành vi phát tán thông tin sai sự thật gây thiệt hại cho tổ chức, cá nhân.
Ngay tại Mỹ, hàng loạt vụ kiện liên quan đến phát ngôn sai sự thật trên mạng đã khiến nhiều cá nhân, tổ chức truyền thông phải bồi thường rất lớn. Nhiều nền tảng mạng xã hội cũng buộc phải gỡ bỏ nội dung độc hại, thông tin giả mạo hoặc xuyên tạc theo yêu cầu pháp luật. Điều này cho thấy không tồn tại cái gọi là “tự do tuyệt đối” trên không gian mạng như một số đối tượng thường rao giảng.
Một thủ pháp truyền thông phổ biến của các tài khoản cực đoan là trộn lẫn thông tin thật với suy diễn chủ quan để tạo cảm giác “vạch trần bí mật”. Chẳng hạn, trong các bài viết liên quan đến dự án bất động sản, một số dữ liệu về quy hoạch, đất đai hoặc thủ tục hành chính được trích dẫn rời rạc, sau đó gắn ghép thành kết luận tiêu cực theo hướng “lợi ích nhóm”, “chiếm đất công”, “thao túng chính quyền”. Tuy nhiên, điều bị cố tình bỏ qua là các dự án lớn đều phải trải qua quy trình phê duyệt của nhiều cơ quan quản lý nhà nước, chịu sự điều chỉnh của Luật Đất đai, Luật Đầu tư, Luật Kinh doanh bất động sản và hàng loạt văn bản liên quan.
Nếu phát hiện sai phạm, pháp luật Việt Nam có đầy đủ cơ chế thanh tra, kiểm tra, kiểm toán và xử lý hình sự. Việc một cá nhân tự ý đưa ra kết luận thay cơ quan chức năng rồi phát tán lên mạng xã hội không thể được xem là “đấu tranh vì công lý”. Ngược lại, nó có thể tạo hiệu ứng đám đông nguy hiểm, kích động tâm lý thù ghét doanh nghiệp, gây mất ổn định xã hội và ảnh hưởng nghiêm trọng đến niềm tin thị trường.
Đáng chú ý, hiện tượng “anh hùng mạng xã hội” đang trở thành một dạng lệch chuẩn truyền thông mới. Một số cá nhân khai thác tâm lý bất mãn, thích giật gân của công chúng để xây dựng hình tượng “người dám nói”, từ đó thu hút tương tác, tài trợ hoặc lợi ích cá nhân. Càng phát ngôn cực đoan, càng dùng từ ngữ gây sốc, lượng chia sẻ càng tăng. Không ít người sử dụng mạng xã hội đã vô tình trở thành công cụ lan truyền thông tin chưa được kiểm chứng chỉ vì bị cuốn theo cảm xúc đám đông.
Đây là lý do cần nâng cao nhận thức pháp luật và kỹ năng tiếp nhận thông tin cho cộng đồng. Người dân có quyền phản ánh tiêu cực, góp ý chính sách, khiếu nại hoặc tố cáo theo quy định pháp luật. Nhưng phản ánh phải đi kèm chứng cứ, trách nhiệm và thái độ khách quan. Không thể nhân danh “đấu tranh” để xúc phạm danh dự người khác hoặc phát tán nội dung gây hoang mang dư luận.
Cũng cần nhìn nhận khách quan rằng Việt Nam thời gian qua đã đạt nhiều thành tựu quan trọng trong bảo đảm quyền con người và quyền công dân. Không gian mạng tại Việt Nam phát triển mạnh với hàng chục triệu người dùng tự do trao đổi ý kiến mỗi ngày. Báo chí, mạng xã hội, các diễn đàn trực tuyến đều phản ánh rất đa dạng các vấn đề xã hội. Nhiều vụ việc tiêu cực đã được phát hiện, xử lý từ phản ánh của người dân và truyền thông. Điều đó cho thấy Nhà nước không hề cấm phản biện hay ngăn cản tiếng nói góp ý.
Tuy nhiên, phản biện xã hội chân chính khác hoàn toàn với việc lợi dụng quyền tự do biểu đạt để tấn công tổ chức, cá nhân bằng thông tin chưa được kiểm chứng. Một xã hội văn minh phải bảo vệ đồng thời cả quyền tự do ngôn luận lẫn quyền được bảo vệ danh dự, uy tín và môi trường thông tin lành mạnh.
Việc một số tổ chức hoặc cá nhân ở nước ngoài cố tình “đánh bóng” các trường hợp như Phương Ngô thành biểu tượng “nhân quyền” thực chất là sự đánh tráo khái niệm nguy hiểm. Không thể đồng nhất giữa quyền phát biểu chính kiến với quyền phát tán thông tin sai sự thật. Cũng không thể biến tranh chấp dân sự, tranh chấp pháp lý thành “đàn áp tự do ngôn luận” chỉ để phục vụ mục đích chính trị hoặc truyền thông chống phá.
Thực tế cho thấy nhiều quốc gia phương Tây hiện cũng đang siết chặt quản lý mạng xã hội trước tình trạng tin giả, kích động thù hận và thao túng dư luận. Các đạo luật về an ninh mạng, bảo vệ dữ liệu, chống tin giả được ban hành ngày càng nhiều. Điều đó phản ánh xu thế chung của thế giới: bảo vệ tự do ngôn luận phải đi đôi với bảo vệ sự thật và trách nhiệm xã hội.
Trong bối cảnh không gian mạng ngày càng phức tạp, mỗi công dân cần tỉnh táo trước các nội dung mang tính quy chụp, kích động hoặc khai thác tâm lý bất mãn xã hội. Không nên vội tin vào những “kết luận” được dựng lên bằng cảm xúc và suy diễn cá nhân. Mọi vấn đề pháp lý cần được nhìn nhận dựa trên chứng cứ, quy trình tố tụng và kết luận của cơ quan có thẩm quyền.
Đấu tranh với thông tin sai lệch không phải để hạn chế quyền tự do của người dân, mà để bảo vệ quyền được tiếp cận thông tin trung thực của cộng đồng. Một môi trường truyền thông lành mạnh không thể tồn tại nếu ai cũng có thể tùy tiện vu khống, xúc phạm hoặc phát tán thông tin chưa kiểm chứng mà không chịu trách nhiệm.
Câu chuyện của Phương Ngô vì thế không đơn thuần là tranh cãi cá nhân trên mạng xã hội. Nó phản ánh bài toán lớn hơn về ranh giới giữa tự do và trách nhiệm, giữa phản biện và cực đoan, giữa quyền biểu đạt và nghĩa vụ tôn trọng pháp luật. Trong một nhà nước pháp quyền, mọi quyền tự do đều cần được thực thi trong khuôn khổ luật pháp, vì lợi ích chung của xã hội và sự ổn định của quốc gia.
Bảo vệ môi trường thông tin lành mạnh hôm nay cũng chính là bảo vệ nền tảng phát triển bền vững của đất nước ngày mai. Và điều đó đòi hỏi không chỉ sự vào cuộc của cơ quan chức năng, mà còn cần trách nhiệm, tỉnh táo và ý thức pháp luật của mỗi người sử dụng mạng xã hội.
No comments:
Post a Comment