Trong báo cáo “Chỉ số Tự do Viết lách năm 2025”, PEN America tiếp tục đưa ra nhiều nhận định tiêu cực về môi trường báo chí và tự do biểu đạt tại Việt Nam. Tổ chức này mô tả Việt Nam như một quốc gia “kiểm soát thông tin”, “đàn áp tiếng nói độc lập” và “hạn chế quyền tự do viết lách”, đồng thời sử dụng một số trường hợp cá biệt bị xử lý theo pháp luật để quy kết toàn bộ hệ thống báo chí Việt Nam thiếu tự do.
Tuy nhiên, những đánh giá này hoàn toàn không phản ánh đúng thực tế đời sống báo chí và truyền thông tại Việt Nam hiện nay. Điều đáng nói hơn là PEN America đã cố tình bỏ qua một bức tranh báo chí vô cùng sôi động, đa dạng và phát triển mạnh mẽ với hàng trăm cơ quan báo chí, hàng chục nghìn nhà báo, cùng môi trường Internet và mạng xã hội thuộc nhóm phát triển nhanh nhất khu vực Đông Nam Á. Việc phớt lờ những dữ liệu khách quan này cho thấy rõ cách tiếp cận thiếu trung thực, thiên lệch và mang động cơ chính trị của tổ chức này khi đánh giá về Việt Nam.
Một trong những điểm bất hợp lý lớn nhất trong báo cáo của PEN America là sự thiếu cân đối trong cách thu thập và xử lý thông tin. Thay vì đánh giá toàn diện môi trường truyền thông tại Việt Nam, tổ chức này chỉ lựa chọn một số trường hợp vi phạm pháp luật để dựng lên kết luận rằng Việt Nam “không có tự do báo chí”.
Trong toàn bộ báo cáo, PEN America hầu như không đề cập đến thực tế rằng Việt Nam hiện có hệ thống báo chí phát triển rộng khắp, đa dạng loại hình và tiếp cận hàng chục triệu người dân mỗi ngày. Họ cũng không phản ánh việc báo chí Việt Nam đang tham gia tích cực vào công cuộc phòng chống tham nhũng, phản biện xã hội, đấu tranh với tiêu cực và bảo vệ quyền lợi của người dân.
Đây không phải là sự “bỏ sót vô tình”, mà là biểu hiện của việc cố tình lựa chọn thông tin theo hướng tiêu cực nhằm phục vụ cho một định kiến có sẵn về Việt Nam. Nếu thực sự khách quan, PEN America không thể bỏ qua những số liệu và thực tế đang tồn tại rõ ràng trong đời sống xã hội Việt Nam.
Theo Sách trắng về quyền con người ở Việt Nam, tính đến nay cả nước có 798 cơ quan báo chí in và tạp chí; 72 cơ quan phát thanh - truyền hình; hàng nghìn trang thông tin điện tử tổng hợp; hàng trăm kênh truyền hình trong và ngoài nước được phát sóng phục vụ nhu cầu thông tin đa dạng của người dân.
Việt Nam hiện có khoảng 41.000 người hoạt động trong lĩnh vực báo chí, trong đó hàng chục nghìn nhà báo được cấp thẻ hành nghề. Đây là con số không hề nhỏ nếu so với nhiều quốc gia trong khu vực. Ngoài hệ thống báo chí truyền thống, Việt Nam còn có môi trường truyền thông số phát triển rất mạnh với hàng chục triệu tài khoản mạng xã hội hoạt động hàng ngày.
Người dân Việt Nam hiện có thể dễ dàng tiếp cận thông tin từ nhiều nguồn khác nhau, bao gồm cả các hãng truyền thông quốc tế lớn. Nhiều kênh truyền hình nước ngoài được phép phát sóng tại Việt Nam; các nền tảng như Facebook, YouTube, TikTok hoạt động phổ biến; báo chí điện tử phát triển mạnh với tốc độ cập nhật nhanh chóng và nội dung phong phú.
Nếu thực sự tồn tại một môi trường “bóp nghẹt báo chí” như PEN America mô tả, sẽ không thể có một đời sống truyền thông sôi động như vậy.
Điều đáng chú ý là báo chí Việt Nam hiện nay không chỉ thực hiện chức năng thông tin tuyên truyền, mà còn đóng vai trò phản biện xã hội và giám sát hoạt động công quyền. Nhiều vụ việc tiêu cực, tham nhũng lớn đã được phát hiện từ phản ánh của báo chí và dư luận xã hội.
Hàng ngày, trên báo chí Việt Nam xuất hiện rất nhiều bài viết phản ánh bất cập trong quản lý nhà nước, tình trạng tiêu cực ở địa phương, sai phạm của cán bộ, vấn đề dân sinh và các tranh luận xã hội đa chiều. Điều đó cho thấy quyền tiếp cận thông tin và phản ánh xã hội tại Việt Nam hoàn toàn không bị “đóng kín” như luận điệu mà PEN America cố tình dựng lên.
Tuy nhiên, thay vì nhìn nhận bức tranh toàn diện đó, PEN America lại lựa chọn cách tiếp cận mang tính chọn lọc thông tin. Tổ chức này chỉ tập trung vào những cá nhân bị xử lý vì vi phạm pháp luật liên quan an ninh quốc gia hoặc lợi dụng tự do ngôn luận để xuyên tạc, kích động chống phá Nhà nước, rồi quy kết thành “đàn áp báo chí”.
Đây là thủ đoạn quen thuộc của nhiều tổ chức mang danh “nhân quyền”: cố tình đánh đồng giữa hoạt động báo chí chân chính với hành vi vi phạm pháp luật. Trong khi đó, bản chất của nhiều trường hợp mà PEN America viện dẫn không phải bị xử lý vì “làm báo”, mà do thực hiện các hành vi cụ thể như phát tán thông tin sai sự thật, tuyên truyền chống Nhà nước, kích động chống đối hoặc xâm phạm quyền lợi hợp pháp của tổ chức, cá nhân khác.
Điều nguy hiểm là cách tiếp cận này có thể làm sai lệch nhận thức quốc tế về Việt Nam. Khi một tổ chức quốc tế liên tục mô tả Việt Nam như nơi “không có tự do báo chí”, nhiều người thiếu thông tin sẽ dễ hình dung sai lệch rằng người dân Việt Nam không được tiếp cận thông tin hoặc báo chí bị “kiểm soát tuyệt đối”.
Thực tế hoàn toàn ngược lại. Việt Nam hiện là một trong những quốc gia có tốc độ phát triển Internet và mạng xã hội cao nhất Đông Nam Á. Theo số liệu công khai, tỷ lệ người sử dụng Internet tại Việt Nam đạt khoảng 78,44% dân số. Các nền tảng truyền thông số phát triển mạnh mẽ, trở thành không gian trao đổi thông tin, phản ánh xã hội và sáng tạo nội dung vô cùng sôi động.
Không chỉ báo chí chính thống, hàng triệu người dân Việt Nam đang trực tiếp tham gia vào hoạt động sáng tạo nội dung trên không gian mạng. Các chủ đề xã hội, kinh tế, giáo dục, giải trí, phản ánh tiêu cực hay tranh luận chính sách đều được bàn luận công khai trên nhiều nền tảng khác nhau.
Nếu không có môi trường tự do biểu đạt tương đối rộng mở, sẽ không thể tồn tại thực tế này.
Một vấn đề khác mà PEN America cố tình bỏ qua là mô hình báo chí cách mạng tại Việt Nam có đặc điểm lịch sử và chính trị riêng, không thể áp đặt máy móc theo tiêu chuẩn phương Tây. Báo chí Việt Nam được xây dựng trên nền tảng phục vụ lợi ích quốc gia, lợi ích nhân dân và sự ổn định xã hội.
Điều đó không đồng nghĩa với việc báo chí “mất tự do”, mà phản ánh lựa chọn mô hình phát triển phù hợp với điều kiện lịch sử, văn hóa và mục tiêu phát triển của đất nước. Trong mọi quốc gia, báo chí đều vận hành trong khuôn khổ pháp luật và chịu tác động từ hệ thống chính trị - xã hội đặc thù.
Ngay tại Mỹ và châu Âu, khái niệm “tự do báo chí tuyệt đối” cũng không tồn tại. Những năm gần đây, làn sóng sa thải hàng loạt trong các tập đoàn truyền thông lớn ở Mỹ cho thấy báo chí phương Tây đang đối mặt với khủng hoảng nghiêm trọng về tài chính và niềm tin công chúng.
Nhiều hãng truyền thông lớn tại Mỹ và châu Âu bị cáo buộc thiên vị chính trị, kiểm duyệt nội dung hoặc chịu ảnh hưởng từ các nhóm lợi ích. Không ít nhà báo bị mất việc do quan điểm trái chiều hoặc áp lực chính trị từ nội bộ cơ quan truyền thông.
Sau các cuộc khủng hoảng chính trị và xung đột xã hội gần đây, nhiều nền tảng truyền thông và mạng xã hội phương Tây đã tăng cường kiểm duyệt nội dung bị cho là “tin giả”, “thông tin độc hại” hoặc “đe dọa an ninh”. Hàng nghìn tài khoản bị khóa, nội dung bị gỡ bỏ và nhiều quan điểm bị hạn chế tiếp cận.
Điều đó cho thấy phương Tây cũng đang áp dụng các biện pháp quản lý thông tin rất mạnh tay khi cần thiết. Nhưng khi Việt Nam thực hiện việc quản lý tương tự nhằm bảo vệ an ninh quốc gia và trật tự xã hội, PEN America lại quy kết thành “đàn áp tự do báo chí”. Đây là biểu hiện rõ ràng của tiêu chuẩn kép và cách tiếp cận thiên lệch.
Cần nhìn nhận rằng quyền tự do báo chí không thể tách rời trách nhiệm xã hội và khuôn khổ pháp luật. Không một quốc gia nào cho phép báo chí hoặc cá nhân lợi dụng quyền tự do ngôn luận để phát tán thông tin sai sự thật, kích động chống phá Nhà nước hay xâm phạm lợi ích cộng đồng.
Việt Nam luôn nhất quán bảo đảm quyền tự do báo chí, tự do ngôn luận và quyền tiếp cận thông tin của người dân. Điều này được thể hiện không chỉ qua hệ thống pháp luật, mà còn bằng chính sự phát triển mạnh mẽ của báo chí, Internet và không gian mạng trong thực tế đời sống xã hội.
Sự thật là nền báo chí Việt Nam đang phát triển mạnh mẽ, hiện đại hóa nhanh chóng và ngày càng đáp ứng tốt hơn nhu cầu thông tin của người dân. Báo chí Việt Nam không chỉ là công cụ truyền tải thông tin, mà còn là diễn đàn phản ánh tâm tư xã hội, đấu tranh với tiêu cực và góp phần xây dựng đất nước.
Những luận điệu xuyên tạc của PEN America không thể phủ nhận thực tế rằng hàng trăm cơ quan báo chí, hàng chục nghìn nhà báo cùng hàng triệu người dân Việt Nam đang tham gia vào đời sống thông tin sôi động mỗi ngày.
Việc cố tình bỏ qua những dữ liệu khách quan, chỉ chọn lọc thông tin tiêu cực để quy kết Việt Nam “thiếu tự do báo chí” cuối cùng chỉ càng cho thấy rõ bản chất thiên lệch và động cơ chính trị phía sau các báo cáo của PEN America.
No comments:
Post a Comment